Służba Zdrowia - strona główna
SZ nr 34–42/2018
z 17 maja 2018 r.

Stuknij na okładkę, aby przejść do spisu treści tego wydania


>>> Wyszukiwarka leków refundowanych


Wspólnie dla zdrowia. Choć raczej osobno

Małgorzata Solecka

13 czerwca w Warszawie odbędzie się pierwsza z kilku konferencji, które mają wprowadzić polską ochronę zdrowia na nowy poziom. Takie cele stawiają sobie liderzy projektu „Wspólnie dla zdrowia”, w ramach którego toczyć się będzie narodowa debata o kierunkach zmian.

Narodowa, choć – analizując skład Rady Programowej projektu – mocno niereprezentatywna. A to tylko jedna z wątpliwości, jakie towarzyszą flagowemu pomysłowi ministra Łukasza Szumowskiego.


Minister w połowie kwietnia dokonał tego, na co czekaliśmy od ponad dwóch miesięcy: publicznie ogłosił założenia i tematy „ogólnonarodowej debaty” oraz listę osób, które będą mieć największy wpływ zarówno na jej kształt, jak i przede wszystkim – na treść rekomendacji, jakie minister po zakończeniu dyskusji otrzyma.

Co wiadomo w tej chwili? I – co nie mniej ważne – czego nie wiadomo?

Nadal nie wiadomo, w jakim celu Prawo i Sprawiedliwość na rok przed kampanią wyborczą do parlamentu uruchamia debatę na newralgiczny dla społeczeństwa temat, jakim jest ochrona zdrowia. Profesor Paweł Górski, były rektor UM w Łodzi, jeden z liderów Rady Programowej debaty, podkreśla, że projekt jest apolityczny. – Niezależnie od partii rządzącej chcemy stworzyć strategię ochrony zdrowia. Po to, aby w nowych warunkach technologicznych i finansowych, powstała inna ochrona zdrowia niż mamy ją w tej chwili.

Nie ma powodu, by podawać w wątpliwość szczerość intencji prof. Pawła Górskiego, jednak nie sposób abstrahować od faktu, że kilka miesięcy temu, gdy PiS szukało kandydata na stanowisko ministra zdrowia, był dla partii Jarosława Kaczyńskiego jedną z poważnie rozważanych opcji. Podobnie zresztą jak prof. Grzegorz Gielerak, dyrektor Wojskowego Instytutu Medycznego, prof. Tomasz Zdrojewski czy prof. Piotr Czauderna.

W Radzie Programowej znalazło się też miejsce dla jak najbardziej czynnych polityków Prawa i Sprawiedliwości. Takich, którym nie sposób odmówić kompetencji w zakresie systemu ochrony zdrowia (europoseł Bolesław Piecha, poseł Tomasz Latos) i takich, których dokonania w tym zakresie nie są specjalnie znane (posłanka Joanna Kopcińska czy posłanka, prof. Józefa Hrynkiewicz, która zapewniła sobie rozpoznawalność okrzykiem: „Niech jadą!”, skierowanym pod adresem protestujących rezydentów). W Radzie Programowej znalazło się wreszcie miejsce dla byłego ministra Konstantego Radziwiłła. Natomiast nie było go choćby dla wiceprzewodniczącego sejmowej Komisji Zdrowia z ramienia PiS Andrzeja Sośnierza, nie wspominając o posłach opozycji. Poza prof. Marianem Zembalą do gremium, które ma moderować ogólnonarodową debatę nie został zaproszony nikt. Ale to nie nieobecność polityków opozycji razi najbardziej. Na liście nie ma przede wszystkim przedstawicieli samorządów terytorialnych. To może szokować, bo samorządy zdecydowanie zadania z zakresu ochrony zdrowia mają wpisane w swoje kompetencje. A skuteczną profilaktykę i promocję zdrowia bez udziału samorządów – przede wszystkim gminnych – trudno sobie wyobrazić.

I choć ze strony ministra oraz członków Rady Programowej padają zapewnienia, że debata jest otwarta i mogą w niej wziąć udział wszyscy zainteresowani sytuacją systemu ochrony zdrowia, trudno zaprzeczać faktom: do stołu zostali zaproszeni wybrani, wręcz starannie wyselekcjonowani rozmówcy. Ci, o których z góry wiadomo, że będą prezentować poglądy niekoniecznie zbieżne z linią partii rządzącej (przedstawiciel samorządu lekarskiego, nieliczni przedstawiciele organizacji pracodawców) pozostaną w mniejszości i najprawdopodobniej trudno będzie im się nawet przebić ze zdaniem odrębnym.

Na wykluczający charakter debaty zwróciła uwagę Rada Dialogu Społecznego – przewodniczący podzespołu ds. ochrony zdrowia Lubomir Jurczak pod koniec kwietnia skierował do ministra zdrowia pismo z wnioskiem „o potraktowanie Rady Dialogu Społecznego jako platformy do tego rodzaju inicjatyw i włączenie jej w dalsze plany Ministerstwa Zdrowia”. – W ramach RDS tematami zdrowia zajmują się zespół ds. usług publicznych i działający w jego ramach podzespół ds. ochrony zdrowia. Aktywnie biorą w nim udział – jako stali członkowie lub goście – przedstawiciele ministerstwa oraz wszystkich organizacji reprezentatywnych. Naszą intencją jest skoordynowanie prac i unikanie dublowania tematów. Popierając inicjatywy takie jak debata „Wspólnie dla zdrowia” (…) apelujemy o lepszą koordynację i wykorzystanie istniejących platform dialogu – czytamy w piśmie.

Kto z kim będzie debatować to jedno. Pytania zasadnicze to: „o czym?” i „w jakim celu?”.

Debata ma służyć wypracowaniu sposobów optymalizacji skonsumowania środków, które ochronie zdrowia gwarantuje tzw. ustawa 6 proc. PKB na zdrowie. Mowa będzie więc o pieniądzach. I choć zapowiedzi koncentrują się wokół wydawania dodatkowych środków, debatujący nie uciekną zapewne od pytania, w jaki sposób zabezpieczyć deklarowany w ustawie poziom finansowania ochrony zdrowia ze środków publicznych. Oczywiście zakładając, że debata rzeczywiście będzie się toczyć na innym niż partyjno-ideologicznym poziomie.

A o wybicie się na ten wyższy poziom może być niezwykle trudno, i to wcale nie ze względu na kształt Rady Programowej – zdecydowanej większości osób w niej zasiadających nie sposób odmówić ani zasług, ani kompetencji. Zasadnicza wątpliwość dotyczy fundamentalnej kwestii – po co jest ta debata? Czemu ma służyć dwanaście miesięcy rozmów na tematy doskonale przecież znane, wielokrotnie „wydebatowane”?

Wątpliwości tym większe, że kalendarz jest bezwzględny: pierwsza konferencja (czerwiec 2018 roku) zbiega się z rozruchem przed kampanią samorządową. Ostatnia konferencja w ramach projektu „Wspólnie dla zdrowia” zaplanowana jest na czerwiec 2019 roku. Wtedy pełną parą ruszy kampania do wyborów parlamentarnych. Ostatni rok kadencji to zwykle rok podsumowań i finalizowania rozpoczętych projektów. Nie – otwierania szerokiej, programowej dyskusji. Chyba że dyskusja ta ma ograniczyć możliwość (a na pewno – siłę rażenia) krytyki dokonań obecnej ekipy w obszarze ochrony zdrowia.

Bo jeśli Prawo i Sprawiedliwość naprawdę dobrze ocenia trzy lata dokonań w systemie ochrony zdrowia (na to wskazywałaby obecność Konstantego Radziwiłła w Radzie Programowej) – to po co debatować? Należałoby tylko przegrupować siły i z całą mocą ruszyć do przodu w kierunku wyznaczonym w 2015 roku. Jednak na to się nie zanosi. Ba, z zapowiedzi i wypowiedzi ministra Łukasza Szumowskiego można wnioskować, że będzie mniej lub bardziej zdecydowanie schodził z kursu poprzednika.

Przykład? Plany ministra Szumowskiego wobec ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Radziwiłł planował „rozbiór” AOS między POZ i szpitalnictwo, i pozostawienie samodzielnej specjalistyki ambulatoryjnej w systemie publicznym w wersji kadłubowej. Tymczasem zapowiedzi Łukasza Szumowskiego idą w zupełnie odwrotnym kierunku: AOS ma zostać dofinansowana. Minister zapowiedział nawet podczas jednego z wyjazdowych spotkań, że stawki w kontraktach z NFZ mają być dla specjalistów na tyle atrakcyjne, by duża część z nich wróciła do systemu publicznego. Jedną z przyczyn długich – niekiedy dłuższych niż kilkunastomiesięczne – kolejek do specjalistów w AOS jest bowiem fakt, że znaczna część lekarzy w ostatnich latach zrezygnowała z kontraktów z NFZ, koncentrując się na pracy we własnym, prywatnym, gabinecie lub w prywatnych sieciach poradni. Proces porzucania systemu publicznego przybrał na sile, gdy Ministerstwo Zdrowia upubliczniło plany podporządkowania AOS dwóm filarom systemu: szpitalom sieciowym i POZ.

Zapowiedzi Łukasza Szumowskiego są racjonalne, pytanie tylko czy będą mogły być zrealizowane (a raczej – jaki będzie koszt ich realizacji). Bez odbudowania silnego AOS nie rozwiążemy ani problemu zbędnych (i kosztownych) hospitalizacji, ani nie skrócimy kolejek do specjalistów, ani – co nie mniej ważne z punktu widzenia społecznego – nie powstrzymamy gwałtownego wzrostu wydatków na zdrowie ponoszonych przez pacjentów. Choć poziom wydatków na ochronę zdrowia w Polsce należy do jednych z najniższych w krajach UE, nieproporcjonalnie większe są wydatki prywatne. Co za tym idzie – rosną nierówności w dostępie do leczenia między tymi, których stać na ich ponoszenie a tymi, dla których koszt wizyty u specjalisty, dłuższego leczenia czy drogich badań diagnostycznych nie mieści się w rodzinnym budżecie. Kilka miesięcy temu wytknęła nam to Unia Europejska, więc wydawałoby się, że redukcja nierówności ekonomicznych w dostępie do leczenia powinna się stać jednym z wiodących tematów narodowej dyskusji. Niestety, tak nie będzie.

Również przesądzona – jak można było się spodziewać jeszcze rok temu – likwidacja Narodowego Funduszu Zdrowia zostanie nie tylko odroczona, ale prawdopodobnie całkowicie zarzucona. I nie tylko: wiele wskazuje, że NFZ pod kierownictwem Andrzeja Jacyny (notabene – cały czas jedynie „pełniącego obowiązki prezesa”) jeszcze się wzmocni. NFZ przymierza się do koordynowania niektórych działań z ZUS, KRUS i PFRON (chodzi o finansowanie świadczeń m.in. z rehabilitacji), dąży też do uzyskania (a raczej – odzyskania) choćby częściowego wpływu na wycenę świadczeń.
Jednak przynajmniej w początkowej fazie debaty Ministerstwo Zdrowia nad tymi „korektami” kursu, czy też odwrotem od sztandarowych wątków reform z lat 2015–2017, przechodzi do porządku dziennego w całkowitym milczeniu. Uczestnicy i odbiorcy dyskusji mogą się tylko domyślać, co jeszcze obowiązuje, a co już przeszło do historii.

Przekleństwem debaty może być również jej niedookreśloność. Choć większość ekspertów wstrzymuje się z komentarzami dotyczącymi wyboru tematów, można spotkać się z opinią, że w zasadzie – poza projektowaniem struktury wydawania dodatkowych środków, jakie mają zasilić ochronę zdrowia – trudno w ogóle dostrzec w propozycjach tematów jakiekolwiek konkrety. A i do tematu wydawania środków są krytyczne uwagi. – Debata o tym, jak te dodatkowe środki spożytkować, jest pomysłem trafionym. Przed jej rozpoczęciem warto byłoby jednak poznać szacunkowe dane dotyczące zobowiązań płacowych, jakie Ministerstwo Zdrowia już zaciągnęło wobec różnych grup zawodów medycznych i planowanych źródeł ich finansowania. Pokaże to skalę środków, które realnie mogą zostać wydane na poprawę jakości i dostępności opieki medycznej dla pacjentów. Być może liczby nie będą się wówczas przedstawiać tak imponująco, ale przynajmniej będzie wiadomo, jak rysują się realne możliwości – zwrócili uwagę eksperci Klubu Jagiellońskiego w obszernej analizie poświęconej ogólnonarodowej debacie.

Niedookreślone, zawieszone w próżni tematy debat (próżno szukać odniesień choćby do map potrzeb zdrowotnych, z dużym wysiłkiem przygotowywanych w Ministerstwie Zdrowia) mają przynieść – jak zapowiadał wielokrotnie minister Łukasz Szumowski – rekomendacje, które w kolejnej kadencji parlamentu zostaną przełożone na program i konkretne ustawy. To jednak znaczy, że Prawo i Sprawiedliwość (w sposób mniej lub bardziej uzasadniony) zakłada wygraną w 2019 roku i kolejne cztery lata swoich rządów. Nie wchodząc w spór, na ile jest to scenariusz prawdopodobny (czy tylko możliwy, czy wręcz pewny), można postawić pytanie, na ile dla kolejnego ministra (kolejnego rządu) będą wiążące rekomendacje wypracowane w akademickich dyskusjach w mocno niereprezentatywnym gronie. Nawet jeśli będzie to minister z Prawa i Sprawiedliwości. Nawet jeśli będzie to minister Łukasz Szumowski. Owszem, jemu najtrudniej byłoby „uciec” od dokumentu, wypracowanego na jego zamówienie. Ale nie jest to niemożliwe, bo minister zdrowia w 2019 roku będzie miał przed sobą tyle wyzwań (choćby zapewnienie realizacji ustawy 6 proc. PKB od roku 2020), że może mu braknąć czasu na przekładanie rekomendacji na projekty ustaw, przenoszące ochronę zdrowia na inny (domyślnie – wyższy) poziom.

A przecież, choć wydaje się to w tej chwili mało prawdopodobne, PiS wybory może przegrać. Co powstrzyma wówczas rząd i ministra zdrowia od odłożenia owoców ogólnonarodowej debaty na półkę, zwłaszcza że bieżących wyzwań nie zabraknie?

Problem z debatą jest jeden i niezmienny: choć dialog nie tylko w ochronie zdrowia jest wartością, to w sytuacji, w jakiej znajduje się system ochrony zdrowia, jego pracownicy i pacjenci (stan permanentnego dryfu), prowadzenie dialogu nie powinno oznaczać zawieszenia politycznych decyzji, za które ktoś (partia rządząca, rząd, minister zdrowia w końcu) weźmie pełną odpowiedzialność i za które zostanie rozliczony w procesie wyborczym. W obecnej sytuacji debata wydaje się próbą ucieczki przed tą odpowiedzialnością. Próbą przełożenia odpowiedzialności za dokonane i niedokonane reformy na kolejne cztery lata.

Być może właśnie dlatego podczas kwietniowej konwencji programowej Prawa i Sprawiedliwości ochronie zdrowia nie poświęcono nawet kilkunastu sekund. Jakby zarówno premier Mateusz Morawiecki, jak i była premier Beata Szydło, odpowiedzialna w tej chwili za sprawy społeczne, stracili z oczu ten obszar problemów i wyzwań.




Najpopularniejsze artykuły

Ciemna strona eteru

Zabrania się sprzedaży eteru etylowego i jego mieszanin – stwierdzał artykuł 3 uchwalonej przez sejm ustawy z dnia 22 czerwca 1923 r. w przedmiocie substancji i przetworów odurzających. Nie bez kozery, gdyż, jak podawały statystyki, aż 80 proc. uczniów szkół narkotyzowało się eterem. Nauczyciele bili na alarm – używanie przez dzieci i młodzież eteru prowadzi do ich otępienia. Lekarze wołali – eteromania to zguba dla organizmu, prowadzi do degradacji umysłowej, zaburzeń neurologicznych, uszkodzenia wątroby. Księża z ambon przestrzegali – eteryzowanie się nie tylko niszczy ciało, ale i duszę, prowadząc do uzależnienia.

Rzeczpospolita bezzębna

Polski trzylatek statystycznie ma aż trzy zepsute zęby. Sześciolatki mają próchnicę częściej niż ich rówieśnicy w Ugandzie i Wietnamie. Na fotelu dentystycznym ani razu w swoim życiu nie usiadł co dziesiąty siedmiolatek. Statystyki dotyczące starszych napawają grozą: 92 proc. nastolatków i 99 proc. dorosłych ma próchnicę. Przeciętny Polak idzie do dentysty wtedy, gdy nie jest w stanie wytrzymać bólu i jest mu już wszystko jedno, gdzie trafi.

Astronomiczne rachunki za leczenie w USA

Co roku w USA ponad pół miliona rodzin ogłasza bankructwo z powodu horrendalnie wysokich rachunków za leczenie. Bo np. samo dostarczenie chorego do szpitala może kosztować nawet pół miliona dolarów! Prezentujemy absurdalnie wysokie rachunki, jakie dostają Amerykanie. I to mimo ustawy, która rok temu miała zlikwidować zjawisko szokująco wysokich faktur.

ZUS zwraca koszty podróży

Osoby wezwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do osobistego stawiennictwa na badanie przez lekarza orzecznika, komisję lekarską, konsultanta ZUS często mają do przebycia wiele kilometrów. Przysługuje im jednak prawo do zwrotu kosztów przejazdu. ZUS zwraca osobie wezwanej na badanie do lekarza orzecznika oraz na komisję lekarską koszty przejazdu z miejsca zamieszkania do miejsca wskazanego w wezwaniu i z powrotem. Podstawę prawną stanowi tu Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 grudnia 2004 r. (...)

Wołanie o profilaktykę

Z dr. n. med. Krzysztofem Walczewskim, ordynatorem oddziału psychiatrii w Szpitalu Klinicznym im. dr. Józefa Babińskiego SP ZOZ w Krakowie i autorem programu profilaktyki depresji w woj. małopolskim „Wyprzedzić smutek” rozmawia Katarzyna Cichosz.

Leki, patenty i przymusowe licencje

W nowych przepisach przygotowanych przez Komisję Europejską zaproponowano wydłużenie monopolu lekom, które odpowiedzą na najpilniejsze potrzeby zdrowotne. Ma to zachęcić firmy farmaceutyczne do ich produkcji. Jednocześnie Komisja proponuje wprowadzenie przymusowego udzielenia licencji innej firmie na produkcję chronionego leku, jeśli posiadacz patentu nie będzie w stanie dostarczyć go w odpowiedniej ilości w sytuacjach kryzysowych.

EBN, czyli pielęgniarstwo oparte na faktach

Rozmowa z dr n. o zdrowiu Dorotą Kilańską, kierowniczką Zakładu Pielęgniarstwa Społecznego i Zarządzania w Pielęgniarstwie w UM w Łodzi, dyrektorką Europejskiej Fundacji Badań Naukowych w Pielęgniarstwie (ENRF), ekspertką Komisji Europejskiej, Ministerstwa Zdrowia i WHO.

Protonoterapia. Niekończąca się opowieść

Ośrodek protonoterapii w krakowskich Bronowicach kończy w tym roku pięć lat. To ważny moment, bo o leczenie w Krakowie będzie pacjentom łatwiej. To dobra wiadomość. Zła jest taka, że ułatwienia dotyczą tych, którzy mogą za terapię zapłacić.

Problem nie zawsze rozumiany

Z Ewą Jędrys, prezes Fundacji Pomocy Chorym Psychicznie im. Tomasza Deca w Krakowie rozmawia Katarzyna Cichosz.

Reforma systemu psychiatrii zbacza z wyznaczonego kursu

Rozmowa z Markiem Balickim, byłym pełnomocnikiem ministra zdrowia ds. reformy psychiatrii dorosłych i byłym kierownikiem biura ds. pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017–2022, ministrem zdrowia w latach 2003 oraz 2004–2005.

50 lat krakowskiej kardiochirurgii dziecięcej

Krakowska kardiochirurgia dziecięca w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie-Prokocimiu zajmuje się leczeniem wrodzonych wad serca u dzieci i młodzieży z całej Polski, a także z zagranicy. Ma na swoim koncie wiele sukcesów. W 2010 r. Klinika została uznana za najlepszą w plebiscycie ośrodków kardiochirurgii dziecięcej i otrzymała dyplom i nagrodę tygodnika „Newsweek” za zajęcie I miejsca w Polsce. W 2013 r. Klinikę Kardiochirurgii Dziecięcej w Krakowie wyróżniono pierwszą lokatą dla najlepszego ośrodka medycznego w kraju i „Złotym Skalpelem” przyznawanym przez redakcję „Pulsu Medycyny”. Powtórnie „Złoty Skalpel” przyznano jej w 2016 r. W tym roku obchodzi jubileusz 50-lecia.

Różne oblicza zakrzepicy

Choroba zakrzepowo-zatorowa, potocznie nazywana zakrzepicą to bardzo demokratyczne schorzenie. Nie omija nikogo. Z jej powodu cierpią politycy, sportowcy, aktorzy, prawnicy. Przyjmuje się, że zakrzepica jest trzecią najbardziej rozpowszechnioną chorobą układu krążenia.

Leczenie wspomagające w przewlekłym zapaleniu prostaty

Terapia przewlekłego zapalenia stercza zarówno postaci bakteryjnej, jak i niebakteryjnej to duże wyzwanie. Wynika to między innymi ze słabej penetracji antybiotyków do gruczołu krokowego, ale także z faktu utrzymywania się objawów, mimo skutecznego leczenia przeciwbakteryjnego.

Rozmawiajmy o bezpieczeństwie lekowym

Nie milkną komentarze po opublikowaniu projektu nowelizacji ustawy refundacyjnej. W różnych aspektach i różnym tonie wypowiadało się na jego temat wiele środowisk. Ostatnio głos zabrały organizacje branżowe, zrzeszające podmioty branży farmaceutycznej.

Minister bez żadnego trybu

Adam Niedzielski „jedynką” na poznańskiej liście PiS? Pod koniec 2022 roku minister zdrowia zadeklarował, że przygotowuje się do startu w jesiennych wyborach parlamentarnych. Powód? Poselski mandat i obecność w sejmie przekładają się, zdaniem Niedzielskiego, na większą skuteczność w przeprowadzaniu kluczowych decyzji. Skoro już o skuteczności mowa…

Zawał serca u osób młodych

Zawały serca przypisuje się zazwyczaj ludziom w starszym czy w średnim wieku. Niestety, prawda jest taka, że systematycznie rośnie liczba zawałów wśród ludzi młodych, co zazwyczaj ma bezpośredni związek z trybem życia, jaki prowadzą.




bot