Służba Zdrowia - strona główna
SZ nr 27–48/2024
z 30 czerwca 2024 r.
>>> Wyszukiwarka leków refundowanych

Leki przeciwpsychotyczne – ryzyko dla pacjentów z demencją

Justyna Grzechocińska

Obecne zastrzeżenia dotyczące leczenia behawioralnych i psychologicznych objawów demencji za pomocą leków przeciwpsychotycznych opierają się na dowodach zwiększonego ryzyka udaru mózgu i zgonu. Dowody dotyczące innych niekorzystnych skutków są mniej jednoznaczne lub bardziej ograniczone wśród osób z demencją. Pomimo obaw dotyczących bezpieczeństwa, leki przeciwpsychotyczne są nadal często przepisywane w celu leczenia behawioralnych i psychologicznych objawów demencji.

Demencja jest zespołem klinicznym charakteryzującym się postępującym pogorszeniem funkcji poznawczych i niepełnosprawnością funkcjonalną, przy czym szacuje się, że do 2050 r. dotknie ona ok. 152,8 mln osób na całym świecie. Behawioralne i psychologiczne objawy demencji są powszechnymi aspektami choroby i obejmują takie cechy jak apatia, depresja, agresja, lęk, drażliwość, majaczenie i psychoza. Takie objawy mogą negatywnie wpływać na jakość życia pacjentów i ich opiekunów i są związane z wczesnym przejęciem opieki nad chorym.

Bezprecedensowa skala badań



W brytyjskim badaniu kohortowym wykorzystano dane z rejestru pacjentów dotyczące prawie 174 000 osób z demencją i porównano osoby, którym przepisano leki przeciwpsychotyczne w momencie zdiagnozowania demencji lub później, z osobami, które nie otrzymały recepty na te leki. Stosowanie jakichkolwiek leków przeciwpsychotycznych wiązało się z dwukrotnie wyższym ryzykiem zapalenia płuc, 1,7-krotnie wyższym ryzykiem ostrego uszkodzenia nerek i 1,6-krotnie wyższym ryzykiem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej w porównaniu do osób niestosujących leków.

„Wszelkie potencjalne korzyści z leczenia przeciwpsychotycznego muszą być zatem zestawione z ryzykiem poważnych szkód w innych obszarach. Chociaż mogą istnieć sytuacje, w których przepisanie leku przeciwpsychotycznego jest najmniej szkodliwą opcją, klinicyści powinni aktywnie rozważyć ryzyko, biorąc pod uwagę istniejące wcześniej choroby współistniejące u pacjentów i wsparcie życiowe” – wyjaśnia Pearl Mok, główny badacz, pracownik naukowy Centrum Farmakoepidemiologii i Bezpieczeństwa Leków na Uniwersytecie w Manchesterze w Anglii.

Wysokie ryzyko stosowania leków przeciwpsychotycznych



Jak wykazano, stosowanie leków przeciwpsychotycznych u osób starszych z demencją wiąże się ze znacznie zwiększonym ryzykiem udaru mózgu, zawału mięśnia sercowego, niewydolności serca, zapalenia płuc, złamań, ostrego uszkodzenia nerek i szeregu innych problemów zdrowotnych w porównaniu z osobami niestosującymi tych leków.

Zdarzenia niepożądane są znacznie szersze i stanowią poważniejsze zagrożenie dla zdrowia niż wcześniej zgłaszano. Badacze zauważyli i zasugerowali, że należy zachować większą ostrożność przy przepisywaniu leków przeciwpsychotycznych w celu leczenia psychologicznych objawów demencji. Niemniej, pomimo wcześniejszych doniesień o zwiększonym ryzyku udaru mózgu i śmiertelności przy stosowaniu leków przeciwpsychotycznych, leki te są często przepisywane w celu leczenia tych objawów. Podczas gdy niektóre wstępne badania zidentyfikowały inne niekorzystne skutki stosowania leków przeciwpsychotycznych, wyniki są ograniczone i niespójne. Badacze wykorzystali dane dotyczące opieki podstawowej i wtórnej z Clinical Practice Research Datalink w Anglii. Łącznie u 173 910 osób dorosłych (63% kobiet) zdiagnozowano demencję w okresie od stycznia 1998 roku do maja 2018 roku. Spośród całej kohorty 35 339 pacjentom przepisano lek przeciwpsychotyczny w momencie zdiagnozowania demencji lub po jej zdiagnozowaniu. Każdy z nich został dopasowany do 15 pacjentów z demencją bez historii stosowania leków przeciwpsychotycznych po postawieniu diagnozy. Prawie 80% recept na leki przeciwpsychotyczne dotyczyło risperidonu, kwetiapiny, haloperidolu i olanzapiny. Stosowanie jakichkolwiek leków przeciwpsychotycznych wiązało się ze znacznie wyższym ryzykiem zapalenia płuc (współczynnik ryzyka [HR], 2,03; 95% CI, 1,96–2,10), ostrego uszkodzenia nerek (HR, 1,57; 95% CI, 1,48–1,66), udaru mózgu (HR, 1,54; 95% CI, 1. 46–1,63), żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (HR, 1,52; 95% CI, 1,38–1,67), złamania (HR, 1,36; 95% CI, 1,30–1,44), zawału mięśnia sercowego (HR, 1,22; 95% CI, 1,12–1,34) i niewydolności serca (HR, 1,16; 95% CI, 1,09–1,24). Ryzyko wystąpienia wszystkich schorzeń było najwyższe w ciągu pierwszych 3 miesięcy leczenia, ze skumulowaną częstością występowania zapalenia płuc wśród osób stosujących leki przeciwpsychotyczne wynoszącą 4,48% w porównaniu z 1,49% wśród osób niestosujących leków. Po 1. roku odsetek ten wzrósł do 10,41% wśród osób stosujących leki przeciwpsychotyczne i 5,63% wśród osób niestosujących.

Poważne szkody



W towarzyszącym artykule redakcyjnym Raya Elfadel Kheirbek, MD, i Cristina LaFont, (Department of Medicine, University of Maryland School of Medicine) stwierdzili, że wyniki „podkreślają potrzebę starannego uzasadnienia stosowania leków przeciwpsychotycznych w opiece nad osobami z demencją, w tym kompleksowej oceny korzyści w porównaniu z szerszym zakresem poważnych szkód niż wcześniej uznano”.

„Stosowanie leków przeciwpsychotycznych w leczeniu zachowań związanych z demencją wymaga zniuansowanego podejmowania decyzji po dokładnej ocenie, opartej na spersonalizowanym podejściu” – kontynuują badacze i wzywają do krytycznej ponownej oceny stosowania leków przeciwpsychotycznych w tej sytuacji klinicznej. Chociaż wyniki badań uzupełniają i rozszerzają to, co było już znane, trzeba jasno powiedzieć, że nie pokazują one, że leki przeciwpsychotyczne powodują wszystkie zgłaszane niekorzystne skutki.

Ani bezpieczne, ani skuteczne?



Skuteczność leków przeciwpsychotycznych w leczeniu behawioralnych i psychologicznych objawów demencji pozostaje niejednoznaczna. Atypowe leki przeciwpsychotyczne, w tym risperidon, który jest jednym z dwóch leków przeciwpsychotycznych stosowanych w leczeniu behawioralnych i psychologicznych objawów demencji, mają najsilniejszą bazę dowodową, ale korzyści są jedynie umiarkowane. Wszelkie potencjalne korzyści wynikające z leczenia przeciwpsychotycznego należy zatem zestawić z ryzykiem wystąpienia poważnych szkód w odniesieniu do wielu wyników. Chociaż mogą istnieć sytuacje, w których przepisanie leku przeciwpsychotycznego jest najmniej szkodliwą opcją, klinicyści powinni aktywnie rozważyć ryzyko, biorąc pod uwagę istniejące wcześniej choroby współistniejące i wsparcie życiowe pacjentów. Ponadto, biorąc pod uwagę wyższe ryzyko wystąpienia zdarzeń niepożądanych we wczesnych dniach po rozpoczęciu stosowania leku, badania kliniczne powinny być wykonywane przed rozpoczęciem leczenia, a przeglądy kliniczne przeprowadzane wkrótce po jego rozpoczęciu. Brytyjskie badanie potwierdza, że leki te powinny być przepisywane tylko na możliwie najkrótszy okres. Chociaż organy regulacyjne w Europie i USA podjęły wysiłki w celu ograniczenia stosowania tych leków do osób z najpoważniejszymi behawioralnymi i psychologicznymi objawami demencji, to przepisywanie leków przeciwpsychotycznych w demencji jest nadal powszechne, a nawet wzrosło w ostatnich latach. Jednak gdy leki przeciwpsychotyczne powinny być przepisywane w celu leczenia behawioralnych i psychologicznych objawów demencji tylko wtedy, gdy interwencje niefarmakologiczne okazały się nieskuteczne i jeśli pacjenci są narażeni na ryzyko wyrządzenia krzywdy sobie lub innym lub doświadczają pobudzenia, halucynacji lub urojeń.

Stosunek korzyści do ryzyka wymaga ewaluacji



Stosowanie leków przeciwpsychotycznych wiąże się z szerokim zakresem poważnych niekorzystnych skutków u osób z demencją, przy stosunkowo dużym bezwzględnym ryzyku wystąpienia szkód w przypadku niektórych z nich. Ryzyko to powinno być brane pod uwagę w przyszłych decyzjach regulacyjnych. Wszelkie potencjalne korzyści z leczenia przeciwpsychotycznego należy zestawić z ryzykiem poważnych szkód, a plany leczenia powinny być regularnie weryfikowane. Wpływ leków przeciwpsychotycznych na behawioralne i psychologiczne objawy demencji jest w najlepszym razie skromny, ale odsetek osób z demencją przepisujących leki przeciwpsychotyczne wzrósł w ostatnich latach. Odkrycie, że leki przeciwpsychotyczne wiążą się z szerszym zakresem ryzyka niż wcześniej znane, ma zatem bezpośrednie znaczenie dla twórców wytycznych, organów regulacyjnych i klinicystów rozważających stosowność przepisywania leków przeciwpsychotycznych w przypadku behawioralnych i psychologicznych objawów demencji.

W ostatnich latach inne leki psychotropowe, takie jak leki przeciwdepresyjne, benzodiazepiny, stabilizatory nastroju i leki przeciwdrgawkowe były przepisywane zamiast leków przeciwpsychotycznych w celu leczenia behawioralnych i psychologicznych objawów demencji. Leki te jednak również stwarzają własne ryzyko.




Najpopularniejsze artykuły

Ile trwają studia medyczne w Polsce? Podpowiadamy!

Studia medyczne są marzeniem wielu młodych ludzi, ale wymagają dużego poświęcenia i wielu lat intensywnej nauki. Od etapu licencjackiego po specjalizację – każda ścieżka w medycynie ma swoje wyzwania i nagrody. W poniższym artykule omówimy dokładnie, jak długo trwają studia medyczne w Polsce, jakie są wymagania, by się na nie dostać oraz jakie możliwości kariery otwierają się po ich ukończeniu.

10 000 kroków dziennie? To mit!

Odkąd pamiętam, 10 000 kroków było złotym standardem chodzenia. To jest to, do czego powinniśmy dążyć każdego dnia, aby osiągnąć (rzekomo) optymalny poziom zdrowia. Stało się to domyślnym celem większości naszych monitorów kroków i (czasami nieosiągalną) linią mety naszych dni. I chociaż wszyscy wspólnie zdecydowaliśmy, że 10 000 to idealna dzienna liczba do osiągnięcia, to skąd się ona w ogóle wzięła? Kto zdecydował, że jest to liczba, do której powinniśmy dążyć? A co ważniejsze, czy jest to mit, czy naprawdę potrzebujemy 10 000 kroków dziennie, aby osiągnąć zdrowie i dobre samopoczucie?

Testy wielogenowe pozwalają uniknąć niepotrzebnej chemioterapii

– Wiemy, że nawet do 85% pacjentek z wczesnym rakiem piersi w leczeniu uzupełniającym nie wymaga chemioterapii. Ale nie da się ich wytypować na podstawie stosowanych standardowo czynników kliniczno-patomorfologicznych. Taki test wielogenowy jak Oncotype DX pozwala nam wyłonić tę grupę – mówi onkolog, prof. Renata Duchnowska.

Super Indukcyjna Stymulacja (SIS) – nowoczesna metoda w fizjoterapii neurologicznej i ortopedycznej

Współczesna fizjoterapia dysponuje coraz szerszym wachlarzem metod terapeutycznych, które pozwalają skuteczniej i szybciej osiągać cele rehabilitacyjne. Jedną z technologii, która w ostatnich latach zyskuje na znaczeniu w leczeniu schorzeń układu mięśniowo-szkieletowego oraz neurologicznych, jest Super Indukcyjna Stymulacja, w skrócie SIS. Ta nieinwazyjna metoda wykorzystuje wysokoenergetyczne pole elektromagnetyczne do głębokiej stymulacji tkanek, oferując alternatywę dla tradycyjnych form elektroterapii i kinezyterapii.

Lecytyna sojowa – wszechstronne właściwości i zastosowanie w zdrowiu

Lecytyna sojowa to substancja o szerokim spektrum działania, która od lat znajduje zastosowanie zarówno w medycynie, jak i przemyśle spożywczym. Ten niezwykły związek należący do grupy fosfolipidów pełni kluczową rolę w funkcjonowaniu organizmu, będąc podstawowym budulcem błon komórkowych.

W jakich specjalizacjach brakuje lekarzy? Do jakiego lekarza najtrudniej się dostać?

Problem z dostaniem się do lekarza to dla pacjentów codzienność. Największe kolejki notuje się do specjalistów przyjmujących w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, ale w wielu województwach również na prywatne wizyty trzeba czekać kilka tygodni. Sprawdź, jakich specjalizacji poszukują pracodawcy!

Onkologia – organizacja, dostępność, terapie

Jak usprawnić profilaktykę raka piersi, opiekę nad chorymi i dostęp do innowacyjnych terapii? – zastanawiali się eksperci 4 września br. podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu.

Najlepsze systemy opieki zdrowotnej na świecie

W jednych rankingach wygrywają europejskie systemy, w innych – zwłaszcza efektywności – dalekowschodnie tygrysy azjatyckie. Większość z tych najlepszych łączy współpłacenie za usługi przez pacjenta, zazwyczaj 30% kosztów. Opisujemy liderów. Polska zajmuje bardzo odległe miejsca w rankingach.

Diagnozowanie insulinooporności to pomylenie skutku z przyczyną

Insulinooporność początkowo wykrywano u osób chorych na cukrzycę i wcześniej opisywano ją jako wymagającą stosowania ponad 200 jednostek insuliny dziennie. Jednak ze względu na rosnącą świadomość konieczności leczenia problemów związanych z otyłością i nadwagą, w ostatnich latach wzrosło zainteresowanie tą... no właśnie – chorobą?

Fentermina i topiramat – nowa opcja wskazana do kontroli masy ciała

Problem choroby otyłościowej to jedno z najpoważniejszych wyzwań współczesnej medycyny. Wciąż jeszcze podstawowym zaleceniem lekarzy wobec pacjentów jest zmiana stylu życia i postępowanie dietetyczne. Tymczasem bez postępowania farmakologicznego trudno osiągnąć zadowalające efekty terapeutyczne. Nową opcją dla pacjentów zmagających się z chorobą otyłościową jest kontrola masy ciała z wykorzystaniem ustalonych dawek fenterminy i topiramatu w kapsułce twardej o zmodyfikowanym uwalnianiu. Lek wykazał wysoką skuteczność i zrównoważony profil bezpieczeństwa.

Ciemna strona eteru

Zabrania się sprzedaży eteru etylowego i jego mieszanin – stwierdzał artykuł 3 uchwalonej przez sejm ustawy z dnia 22 czerwca 1923 r. w przedmiocie substancji i przetworów odurzających. Nie bez kozery, gdyż, jak podawały statystyki, aż 80 proc. uczniów szkół narkotyzowało się eterem. Nauczyciele bili na alarm – używanie przez dzieci i młodzież eteru prowadzi do ich otępienia. Lekarze wołali – eteromania to zguba dla organizmu, prowadzi do degradacji umysłowej, zaburzeń neurologicznych, uszkodzenia wątroby. Księża z ambon przestrzegali – eteryzowanie się nie tylko niszczy ciało, ale i duszę, prowadząc do uzależnienia.

Czy szczoteczka soniczna jest dobra dla osób z aparatem ortodontycznym?

Szczoteczka soniczna to zaawansowane narzędzie do codziennej higieny jamy ustnej, które cieszy się rosnącą popularnością. Jest szczególnie ceniona za swoją skuteczność w usuwaniu płytki nazębnej oraz delikatne, ale efektywne działanie. Ale czy szczoteczka soniczna jest odpowiednia dla osób noszących aparat ortodontyczny? W tym artykule przyjrzymy się zaletom, które sprawiają, że szczoteczka soniczna jest doskonałym wyborem dla osób z aparatem ortodontycznym, oraz podpowiemy, jak prawidłowo jej używać.

Aborcja: Czego jeszcze brakuje, by lekarze przestali się bać?

Lekarze nie powinni się bać, że za wykonanie aborcji może grozić im odpowiedzialność karna, a pacjentkom trzeba zapewnić realny dostęp do świadczeń. Wytyczne ministra zdrowia oraz Prokuratora Generalnego to krok w dobrym kierunku, ale nadal potrzebna jest przede wszystkim regulacja rangi ustawowej – głosi przyjęte na początku września stanowisko Naczelnej Rady Lekarskiej.

Życie z wszywką alkoholową: Jak się przygotować i co zmienić w codziennym funkcjonowaniu?

Alkoholizm jest poważnym problemem zdrowotnym, który dotyka wiele osób na całym świecie. Wszywka alkoholowa jest jedną z metod wspomagających walkę z tym uzależnieniem – mały implant, zawierający substancję disulfiram, który wchodzi w reakcję z alkoholem i wywołuje nieprzyjemne objawy po jego spożyciu. Wszywka alkoholowa stała się popularną opcją terapii w miastach takich jak Siedlce, gdzie coraz więcej osób szuka skutecznych sposobów na zerwanie z nałogiem. Jakie zmiany w codziennym funkcjonowaniu przynosi życie z wszywką i jak się do tego przygotować?

Kolagen w formie leku jeszcze nie istnieje, ale działa

Chociaż nie ma jeszcze kolagenu zarejestrowanego jako lek, istnieją suplementy diety, które bazują na peptydach kolagenowych o działaniu potwierdzonym w badaniach naukowych. Jeden z przeglądów badań opublikowany w 2022 roku wskazał wiele obszarów zdrowia, na które może wpływać suplementacja kolagenu. To m.in. kondycja stawów, stan skóry i paznokci, a także gojenie się ran.

Kobiety w chirurgii. Równe szanse na rozwój zawodowy?

Kiedy w 1877 roku Anna Tomaszewicz, absolwentka wydziału medycyny Uniwersytetu w Zurychu wróciła do ojczyzny z dyplomem lekarza w ręku, nie spodziewała się wrogiego przyjęcia przez środowisko medyczne. Ale stało się inaczej. Uznany za wybitnego chirurga i honorowany do dzisiaj, prof. Ludwik Rydygier miał powiedzieć: „Precz z Polski z dziwolągiem kobiety-lekarza!”. W podobny ton uderzyła Gabriela Zapolska, uważana za jedną z pierwszych polskich feministek, która bez ogródek powiedziała: „Nie chcę kobiet lekarzy, prawników, weterynarzy! Nie kraj trupów! Nie zatracaj swej godności niewieściej!".



bot