Służba Zdrowia - strona główna
SZ nr 43–51/2015
z 11 czerwca 2015 r.

Stuknij na okładkę, aby przejść do spisu treści tego wydania


>>> Wyszukiwarka leków refundowanych


Fałszywe leki

Dorota Koligat

Gips, środek do barwienia jeansów, cukier puder – to tylko niektóre z substancji dodawanych do leków przez ich fałszerzy. Jeżeli pacjent ma dużo szczęścia, to jedynym ryzykiem zażycia podrobionego leku jest to, że nie zadziała. Jednak zażycie leku zawierającego substancję toksyczną często kończy się tragicznie.

Zdaniem Światowej Organi-zacji Zdrowia każdego roku na świecie podrobione leki są przyczyną śmierci kilkuset tysięcy osób. Farmaceutyczne podróbki stanowią blisko 10 proc. całej produkcji leków. Ich rynkową wartość szacuje się na ponad 500 mld dolarów rocznie. Pomimo zwiększonej ostrożności oraz pojawiających się narzędzi do walki z podróbkami leków, z roku na rok rośnie zjawisko ich fałszowania i dystrybucji, głównie za sprawą szybkiego rozwoju technik wytwarzania, a także zwiększonego dostępu do Internetu, który jest głównym miejscem ich zakupu. Szacuje się, że leki sfałszowane, dostępne za pośrednictwem Internetu stanowią około 50 proc. oferowanych produktów. Najczęściej przez Internet kupowane są produkty związane z popędem seksualnym, suplementy diety i środki stosowane w odchudzaniu. Dodatkowo z doniesień Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego wynika, że coraz częściej podrabiane są także leki z innych grup terapeutycznych, m.in. produkty lecznicze o działaniu antykoncepcyjnym, czy psychotropowym. Chętnych na zakup podrobionych farmaceutyków nie brakuje; a dzieje się tak głównie za sprawą wysokich cen leków oryginalnych, jak chociażby w przypadku preparatów przeciwnowotworowych. Na zakup leków z nielegalnych źródeł decydują się także ci pacjenci, u których dolegliwość zdrowotna wywołuje poczucie wstydu. Przykładem mogą być leki na potencję. Zdecydowanie łatwiej jest pacjentowi kupić odpowiedni produkt leczniczy bez wychodzenia z domu oraz bez poczucia wstydu przed lekarzem, a później przed farmaceutą w aptece, niż korzystać z legalnej i często czasochłonnej drogi „nabycia” medykamentu. Niepodważalną „korzyścią” wynikającą z zakupu leków z wątpliwych i łatwo dostępnych miejsc, jest także brak konieczności wizyty u lekarza celem uzyskania recepty. Jest to szczególnie atrakcyjne dla tych osób, które nabywają lek do celów zabronionych, takich jak na przykład odurzanie się. Do grupy leków kupowanych w tym celu należą leki wpływające na ośrodkowy układ nerwowy. Aby nabyć lek psychotropowy drogą legalną, należy najpierw udać się do lekarza, który przepisze lek w odpowiedniej dawce, a następnie wykupić lek w aptece, gdzie farmaceuta ponownie zweryfikuje informacje zapisane na recepcie. Kiedy niemożliwe jest uzyskanie recepty drogą legalną, wówczas osoba uzależniona często decyduje się na posługiwanie się fałszywymi receptami. Te jednak muszą być na tyle dokładnie podrobione, by farmaceuta nie mógł ich odróżnić od oryginału, co wymaga precyzji i czasu. Stąd też wielu tego typu „pacjentów” decyduje się na zakup leków przez Internet, na bazarze, czy w innym nielegalnym źródle dystrybucji.

Praktyki podrabiania leków są najbardziej rozpowszechnione w rozwijających się krajach azjatyckich, takich jak Chiny, Indie czy Filipiny. Rynki krajów zachodniej i południowej Afryki również są podatne na to zjawisko z uwagi na to, że fałszerzy zachęcają panujące tam warunki braku uregulowań prawnych i dobrze funkcjonujących mechanizmów kontroli. Ocenia się, że na tych rynkach jeden na trzy sprzedane leki jest podrobiony. W tych krajach najbardziej niepokojąca jest swobodna dostępność podrabianych leków stosowanych w leczeniu chorób zagrażających życiu, takich jak malaria, gruźlica, HIV/AIDS. Kraje wysoko rozwinięte mimo dobrze funkcjonujących organów kontroli i ścigania, także borykają się z problemem fałszowania leków.

W 2008 r. brytyjska organizacja EAASM (European Alliance for Access to Safe Medicines), zajmująca się przeciwdziałaniem fałszowaniu leków, stworzyła raport o rynku aptek internetowych. Wyniki raportu były zatrważające. Okazało się, że aż 62 proc. z produktów sprzedawanych w Sieci stanowiły podróbki, ponad 90 proc. aptek, które sprawdzano, sprzedawało leki na receptę, bez recepty.

Skala tego zjawiska nie ominęła także Polski, o czym świadczą kolejne zatrzymania wadliwych produktów przez polskich celników. W samym 2008 roku, celnicy zatrzymali na polskich granicach 12 tys. sztuk podrabianych farmaceutyków. W 2013 roku policjanci z Wydziału do Walki z Przestępczością Gospodarczą KSP zabezpieczyli ponad 800 tabletek podrabianych leków na potencję. Ich wartość w legalnym obrocie wyniosłaby 84 tys. złotych. Kolejnym przykładem było zatrzymanie około 300 tys. sztuk nielegalnych leków na potencję o wartości ponad 5 mln złotych. Polska szajka kupowała na rynku azjatyckim podrobione produkty typu „Viagra” i „Cialis”, które potem poprzez Wielką Brytanię i Holandię trafiały do Polski. Za tabletkę żądano około 60 zł, w aptece cena za sztukę wynosi ok. 80 zł. Eksperci z Narodowego Instytutu Leków przeprowadzili badania zatrzymanych farmaceutyków i stwierdzili, że substancje czynne w nich zawarte zagrażały zdrowiu i życiu kupujących. Kuszącym powodem, dla którego fałszerze decydują się na podrabianie leków są wysokie zyski w porównaniu z niewielkim nakładem finansowym związanym z ich produkcją. Wyprodukowanie fałszywego leku odbywa się bez konieczności spełniania różnego rodzaju norm oraz standardów jakości i bezpieczeństwa leku, jak ma to miejsce w przypadku leków oryginalnych, które przechodzą szereg kosztownych badań klinicznych i nieklinicznych. Procederowi podrabiania leków dodatkowo sprzyja nieszczelność granic, ogromna siatka pośredników, a także brak uregulowań prawnych. Na skutek zarzutów stawianych wobec prawa, które nie precyzuje zjawiska fałszowania leków, 29 lipca 2014 roku Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie Ustawy Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271, z późn. zm.) oraz Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r. poz. 124). Celem nowelizacji było uregulowanie kwestii nadzoru nad wytwarzaniem i obrotem produktami leczniczymi w związku z zapobieganiem fałszowaniu leków oraz przenikaniem sfałszowanych leków do legalnego łańcucha dystrybucji. Projekt przewiduje także wprowadzenie przepisów karnych dotyczących wytwarzania i obrotu sfałszowanymi produktami leczniczymi oraz podejmowanie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania lub importu produktu leczniczego bez wymaganego zezwolenia. W projekcie po raz pierwszy pojawiło się także stanowisko inspektora do spraw obrotu hurtowego, który zajmować się będzie przeprowadzaniem inspekcji w hurtowniach i u pośredników w obrocie hurtowym. Istotną kwestią nowelizacji jest wzmocnienie nadzoru nad wytwarzaniem substancji czynnych. Nowelizacja obejmuje również nowe przepisy dotyczące wydawania rozporządzeń w zakresie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania substancji czynnych i substancji pomocniczych, a także w sprawie Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej substancji czynnych. Miejmy nadzieję, że zmiana prawa uchroni polskich pacjentów przed coraz silniejszą ekspansją fałszywych leków.




Najpopularniejsze artykuły

Rzeczpospolita bezzębna

Polski trzylatek statystycznie ma aż trzy zepsute zęby. Sześciolatki mają próchnicę częściej niż ich rówieśnicy w Ugandzie i Wietnamie. Na fotelu dentystycznym ani razu w swoim życiu nie usiadł co dziesiąty siedmiolatek. Statystyki dotyczące starszych napawają grozą: 92 proc. nastolatków i 99 proc. dorosłych ma próchnicę. Przeciętny Polak idzie do dentysty wtedy, gdy nie jest w stanie wytrzymać bólu i jest mu już wszystko jedno, gdzie trafi.

Ciemna strona eteru

Zabrania się sprzedaży eteru etylowego i jego mieszanin – stwierdzał artykuł 3 uchwalonej przez sejm ustawy z dnia 22 czerwca 1923 r. w przedmiocie substancji i przetworów odurzających. Nie bez kozery, gdyż, jak podawały statystyki, aż 80 proc. uczniów szkół narkotyzowało się eterem. Nauczyciele bili na alarm – używanie przez dzieci i młodzież eteru prowadzi do ich otępienia. Lekarze wołali – eteromania to zguba dla organizmu, prowadzi do degradacji umysłowej, zaburzeń neurologicznych, uszkodzenia wątroby. Księża z ambon przestrzegali – eteryzowanie się nie tylko niszczy ciało, ale i duszę, prowadząc do uzależnienia.

Astronomiczne rachunki za leczenie w USA

Co roku w USA ponad pół miliona rodzin ogłasza bankructwo z powodu horrendalnie wysokich rachunków za leczenie. Bo np. samo dostarczenie chorego do szpitala może kosztować nawet pół miliona dolarów! Prezentujemy absurdalnie wysokie rachunki, jakie dostają Amerykanie. I to mimo ustawy, która rok temu miała zlikwidować zjawisko szokująco wysokich faktur.

ZUS zwraca koszty podróży

Osoby wezwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do osobistego stawiennictwa na badanie przez lekarza orzecznika, komisję lekarską, konsultanta ZUS często mają do przebycia wiele kilometrów. Przysługuje im jednak prawo do zwrotu kosztów przejazdu. ZUS zwraca osobie wezwanej na badanie do lekarza orzecznika oraz na komisję lekarską koszty przejazdu z miejsca zamieszkania do miejsca wskazanego w wezwaniu i z powrotem. Podstawę prawną stanowi tu Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 grudnia 2004 r. (...)

Leki, patenty i przymusowe licencje

W nowych przepisach przygotowanych przez Komisję Europejską zaproponowano wydłużenie monopolu lekom, które odpowiedzą na najpilniejsze potrzeby zdrowotne. Ma to zachęcić firmy farmaceutyczne do ich produkcji. Jednocześnie Komisja proponuje wprowadzenie przymusowego udzielenia licencji innej firmie na produkcję chronionego leku, jeśli posiadacz patentu nie będzie w stanie dostarczyć go w odpowiedniej ilości w sytuacjach kryzysowych.

Wołanie o profilaktykę

Z dr. n. med. Krzysztofem Walczewskim, ordynatorem oddziału psychiatrii w Szpitalu Klinicznym im. dr. Józefa Babińskiego SP ZOZ w Krakowie i autorem programu profilaktyki depresji w woj. małopolskim „Wyprzedzić smutek” rozmawia Katarzyna Cichosz.

Reforma systemu psychiatrii zbacza z wyznaczonego kursu

Rozmowa z Markiem Balickim, byłym pełnomocnikiem ministra zdrowia ds. reformy psychiatrii dorosłych i byłym kierownikiem biura ds. pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017–2022, ministrem zdrowia w latach 2003 oraz 2004–2005.

Wczesny hormonozależny rak piersi – szanse rosną

Wczesny hormonozależny rak piersi u ponad 30% pacjentów daje wznowę nawet po bardzo wielu latach. Na szczęście w kwietniu 2022 roku pojawiły się nowe leki, a więc i nowe możliwości leczenia tego typu nowotworu. Leki te ograniczają ryzyko nawrotu choroby.

Kongres Zdrowia Publicznego 2022

W jakiej sytuacji po bez mała trzech latach pandemii znajduje się system ochrony zdrowia w Polsce? Co ze zdrowiem publicznym, poddanym przeciążeniom pandemii COVID-19 oraz skutków wojny w Ukrainie? Czy możliwe jest funkcjonowanie i zarządzanie wrażliwym dobrem, którym jest zdrowie i życie, w warunkach permanentnego kryzysu? Te, i nie tylko te, pytania mocno wybrzmiewały podczas IX Kongresu Zdrowia Publicznego (8–9 grudnia, Warszawa).

50 lat krakowskiej kardiochirurgii dziecięcej

Krakowska kardiochirurgia dziecięca w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie-Prokocimiu zajmuje się leczeniem wrodzonych wad serca u dzieci i młodzieży z całej Polski, a także z zagranicy. Ma na swoim koncie wiele sukcesów. W 2010 r. Klinika została uznana za najlepszą w plebiscycie ośrodków kardiochirurgii dziecięcej i otrzymała dyplom i nagrodę tygodnika „Newsweek” za zajęcie I miejsca w Polsce. W 2013 r. Klinikę Kardiochirurgii Dziecięcej w Krakowie wyróżniono pierwszą lokatą dla najlepszego ośrodka medycznego w kraju i „Złotym Skalpelem” przyznawanym przez redakcję „Pulsu Medycyny”. Powtórnie „Złoty Skalpel” przyznano jej w 2016 r. W tym roku obchodzi jubileusz 50-lecia.

Problem nie zawsze rozumiany

Z Ewą Jędrys, prezes Fundacji Pomocy Chorym Psychicznie im. Tomasza Deca w Krakowie rozmawia Katarzyna Cichosz.

EBN, czyli pielęgniarstwo oparte na faktach

Rozmowa z dr n. o zdrowiu Dorotą Kilańską, kierowniczką Zakładu Pielęgniarstwa Społecznego i Zarządzania w Pielęgniarstwie w UM w Łodzi, dyrektorką Europejskiej Fundacji Badań Naukowych w Pielęgniarstwie (ENRF), ekspertką Komisji Europejskiej, Ministerstwa Zdrowia i WHO.

Rozmawiajmy o bezpieczeństwie lekowym

Nie milkną komentarze po opublikowaniu projektu nowelizacji ustawy refundacyjnej. W różnych aspektach i różnym tonie wypowiadało się na jego temat wiele środowisk. Ostatnio głos zabrały organizacje branżowe, zrzeszające podmioty branży farmaceutycznej.

Leczenie wspomagające w przewlekłym zapaleniu prostaty

Terapia przewlekłego zapalenia stercza zarówno postaci bakteryjnej, jak i niebakteryjnej to duże wyzwanie. Wynika to między innymi ze słabej penetracji antybiotyków do gruczołu krokowego, ale także z faktu utrzymywania się objawów, mimo skutecznego leczenia przeciwbakteryjnego.

Osteotomia okołopanewkowa sposobem Ganza zamiast endoprotezy

Dysplazja biodra to najczęstsza wada wrodzona narządu ruchu. W Polsce na sto urodzonych dzieci ma ją czworo. W Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym pod kierownictwem dr. Jarosława Felusia przeprowadzane są operacje, które likwidują ból i kupują pacjentom z tą wadą czas, odsuwając konieczność wymiany stawu biodrowego na endoprotezę.

Endometrioza – wędrująca kobiecość

Podstępna, przewlekła i nieuleczalna. Taka jest endometrioza. Ta tajemnicza choroba ginekologiczna, badana od przeszło stu lat, nadal pozostaje dla lekarzy niewyjaśniona. Pomimo że występuje u kobiet coraz częściej, wciąż trudno określić mechanizm jej powstawania i rozwoju, a jej następstwa są poważne, prowadzą nawet do bezpłodności.




bot