Służba Zdrowia - strona główna
SZ nr 51–54/2005
z 11 lipca 2005 r.

Stuknij na okładkę, aby przejść do spisu treści tego wydania


>>> Wyszukiwarka leków refundowanych


Borelioza z Lyme

Teresa Hermanowska-Szpakowicz

Prof. zw. dr hab. med. Teresa Hermanowska-Szpakowicz
Kierownik Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji AM w Białymstoku



Boreliozę z Lyme, z uwagi na liczne postacie kliniczne, nazywano Wielkim Naśladowcą (the Great Imitator) i porównywano do boga Proteusza, potrafiącego przybierać różne postacie. Rozprzestrzenienie krętków Borrelia burgdorferi i możliwość wywoływania przez nie zakażeń u ludzi wydają się w mniejszym stopniu zależne od zmian klimatu niż w przypadku wirusa kleszczowego zapalenia mózgu. Głównym rezerwuarem B. burgdorferi są drobne gryzonie, u których bakteria wywołuje długotrwałą, bezobjawową bakteremię. Gryzonie zakażane są z reguły przez nimfy kleszczy, stając się następnie źródłem zakażenia dla żerujących na nich larw. Ze względu na długi okres bakteriemii, zakażenie może przenosić się na larwy kleszczy długo po zainfekowaniu gryzonia przez nimfę. Do rozprzestrzeniania się zakażenia nie jest więc konieczne zsynchronizowanie okresów żerowania poszczególnych stadiów rozwojowych kleszczy.

Zachorowania wśród ludzi występują z dużą częstością pod warunkiem jednoczesnego występowania dwóch rezerwuarów: krętków (gryzonie) i kleszczy Ixodes (duże ssaki, zwłaszcza jeleniowate, będące głównymi żywicielami dorosłych kleszczy), a także częstej obecności człowieka w miejscach występowania kleszczy. Działania na rzecz ochrony przyrody (odtworzenie populacji dzikich zwierząt kopytnych wraz z rozpowszechnieniem żerujących na nich kleszczy) oraz rozwój rekreacji i turystyki prawdopodobnie w dużym stopniu odpowiadają za obserwowany trend wzrostowy zachorowalności na boreliozę z Lyme. Na szczęście, nakłada się na to zwiększająca się wykrywalność – wskutek rosnącej świadomości i dostępności metod diagnostycznych.

B. burgdorferi w postaci spiralnej jest Gram ujemną bakterią mikroaerofilną o długości 8-22 µm, wzrastającą w temperaturze 30-34°C. Charakteryzuje się powolnym wzrostem, dzieląc się na dwie komórki potomne co 8-24 godz. W komórce krętka B.burgdorferi zidentyfikowano dotąd: białka powierzchniowe Osp (Outer surface protein): A, B, C, D, E, F i G, białko o masie cząsteczkowej 41 (kDa flagellinę), a także białka o masie cząsteczkowej 58 kDa, 66kDa, HSP (białka szoku termicznego) oraz wiele innych, co sprawia, iż diagnostyka boreliozy jest trudna. Ponadto różnorodność obrazu chorobowego w dużej mierze zależy od niezwykłych zdolności B. burgdorferi przystosowywania się do odmiennych warunków środowiska i - wzorem kameleona – możliwości zmiany białek powierzchniowych i budowy biochemicznej.

W niesprzyjających warunkach krętki B. burgdorferi mogą przyjmować postać pozbawionych ściany komórkowej sferoplastów (opornych na leczenie antybiotykami) lub formę "blebs" – drobnych pęcherzyków zawierających DNA, łącznie z antygenami powierzchniowymi.

W oparciu o badania molekularne wyróżnia się 3 genogatunki B. burgdorferi sensu lato chorobotwórcze dla człowieka: B. burgdorferi sensu stricto, B. afzelii i B. garinii. Wszystkie 3 odpowiedzialne są za wywoływanie boreliozy z Lyme w Europie (w Ameryce Północnej występuje tylko B. burgdorferi sensu stricto).

Zakażenie B. burgdorferi może mieć charakter subkliniczny lub przebiegać z szerokim wachlarzem objawów w zależności od czasu, jaki upłynął od zakażenia oraz od tego, które narządy zostały zajęte.

Wyróżnia się następujące postacie boreliozy z Lyme:

Postać wczesna zlokalizowana, a w niej:

a) rumień wędrujący (Erythema migrans) pojawiający się – jak wskazują własne obserwacje – zaledwie u 30-40% zakażonych, występujący 3.-4. dnia po pokłuciu przez zakażonego kleszcza. Jego obecność świadczy o migracji krętków w skórze, może osiągnąć wielkość od 5 do 75 cm średnicy, zwykle z przejaśnieniem w środku. W tym okresie zakażony może zgłaszać dolegliwości grypopodobne: bóle głowy, uogólnione bóle stawów, powiększenie węzłów chłonnych, bóle kostno-stawowe, zaburzenia snu i pamięci;

b) chłoniak limfocytarny skóry (Lymphadenosis benigna cutis), który jest postacią rzadką, zazwyczaj pojawiającą się na płatku ucha, sutku, mosznie. Jest guzowatą, niebolesną zmianą o zabarwieniu sinoczerwonym.

Postać wczesna rozsiana. Krętki mogą rozprzestrzeniać się z krwią do różnych tkanek, m.in. układu nerwowego, kostno-stawowego, serca, oka – dając objawy grypopodobne, mnogiego rumienia wędrującego, bólów mięśni i stawów, zespołów korzeniowych, nawracających bólów stawów, zapalenia mięśnia sercowego często z zaburzeniami przewodnictwa, zapalenia ośrodkowego układu nerwowego. Wczesna neuroborelioza może przebiegać pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia mózgu, zapalenia nerwów obwodowych. W tym okresie może też wystąpić zapalenie błony naczyniowej oka, wątroby, jąder, jelit.

Postać późna boreliozy z Lyme – może wystąpić po kilku latach od zakażenia jako:

a) Przewlekłe zanikowe zapalenie skóry (Acrodermatitis chronica atrophicans) – występuje głównie w Europie, a dotyczy zwykle skóry kończyn dolnych i grzbietu dłoni osób starszych. Jest to postępujące włóknienie skóry. Rozpoczyna się jej sinawym przebarwieniem z następową atrofią, co nadaje skórze wygląd papierowy. Żywe krętki izolowano ze zmiany nawet do 10 lat po zakażeniu.

b) Przewlekłe zapalenie stawów (Lyme arthritis chronica). Ta postać częściej występuje w Ameryce Północnej niż w Europie. Zmiany dotyczą najczęściej dużych stawów doprowadzając do nadżerek w obrębie chrząstki. Zapalenie może przebiegać z równoległym zajęciem ścięgien i tkanek okołostawowych. Predysponowane do tej postaci są osoby z fenotypem HLA-DR-2 lub DR-4.

c) Przewlekłe zespoły neurologiczne i psychiatryczne. Jest to zwykle niełatwa do rozpoznania postać boreliozy, która sprawia też trudności terapeutyczne. Dochodzi do zmian zapalnych w obrębie różnych tkanek, zmian demielinizacyjnych oraz zaburzeń psychicznych.

Najczęściej jednak są to uszkodzenia ośrodkowego lub obwodowego układu nerwowego, spowodowane bądź to bezpośrednim działaniem krętków, bądź zmianami zapalnymi lub autoagresją. Uszkodzenia tkanki nerwowej, w zależności od zajętych struktur, rozległości zmian i ich natężenia mogą powodować nie tylko objawy neurologiczne, ale i psychiczne – od bardzo dyskretnych, aż do znacznie nasilonych. Najczęściej stwierdzanymi zaburzeniami o niewyjaśnionych do końca przyczynach są encefalopatie, mogące towarzyszyć każdej postaci klinicznej boreliozy z Lyme. Cechuje je: rozdrażnienie, zmiana osobowości, ubytki pamięci, trudności w skupieniu uwagi. Częste są również depresje przebiegające z labilnością emocjonalną, drażliwością, zmęczeniem, upośledzeniem koncentracji, zaburzeniami snu. U chorych można obserwować stany agresji i apatii, obniżoną tolerancję, nadmierne emocje, niekiedy tendencje samobójcze. W boreliozie przewlekłej częstym zjawiskiem jest zespół przewlekłego zmęczenia.

W diagnostyce boreliozy z Lyme należy w pierwszej kolejności uwzględnić wywiad epidemiologiczny, a w nim: pobyty chorego w miejscach endemicznych występowania zakażonych kleszczy, ewentualną obecność rumienia wędrującego, zgłaszane dolegliwości, wynik badania klinicznego oraz serologicznego.

W badaniach serologicznych najczęściej stosuje się metodę immunoenzymatyczną ELISA, a jako jej potwierdzenie – Western Blot. W diagnostyce istotny jest dobór antygenów bakterii, szczególnie tych, które wykazują ekspresję in vivo, np. wysokoimmunogenna specyficzna proteina V1sE, BmpA (p.39) BBA 36, BBO 323.

Interpretacja uzyskiwanych wyników serologicznych może być trudna, ponieważ:

(...)


W dalszej części artykułu omówiono:

– trudności w interpretacji wyników serologicznych,
– leczenie boreliozy,
– zagadnienie tzw. procedury Marshala,
– zapobieganie boreliozie.




Najpopularniejsze artykuły

Astronomiczne rachunki za leczenie w USA

Co roku w USA ponad pół miliona rodzin ogłasza bankructwo z powodu horrendalnie wysokich rachunków za leczenie. Bo np. samo dostarczenie chorego do szpitala może kosztować nawet pół miliona dolarów! Prezentujemy absurdalnie wysokie rachunki, jakie dostają Amerykanie. I to mimo ustawy, która rok temu miała zlikwidować zjawisko szokująco wysokich faktur.

Ciemna strona eteru

Zabrania się sprzedaży eteru etylowego i jego mieszanin – stwierdzał artykuł 3 uchwalonej przez sejm ustawy z dnia 22 czerwca 1923 r. w przedmiocie substancji i przetworów odurzających. Nie bez kozery, gdyż, jak podawały statystyki, aż 80 proc. uczniów szkół narkotyzowało się eterem. Nauczyciele bili na alarm – używanie przez dzieci i młodzież eteru prowadzi do ich otępienia. Lekarze wołali – eteromania to zguba dla organizmu, prowadzi do degradacji umysłowej, zaburzeń neurologicznych, uszkodzenia wątroby. Księża z ambon przestrzegali – eteryzowanie się nie tylko niszczy ciało, ale i duszę, prowadząc do uzależnienia.

Wołanie o profilaktykę

Z dr. n. med. Krzysztofem Walczewskim, ordynatorem oddziału psychiatrii w Szpitalu Klinicznym im. dr. Józefa Babińskiego SP ZOZ w Krakowie i autorem programu profilaktyki depresji w woj. małopolskim „Wyprzedzić smutek” rozmawia Katarzyna Cichosz.

Rzeczpospolita bezzębna

Polski trzylatek statystycznie ma aż trzy zepsute zęby. Sześciolatki mają próchnicę częściej niż ich rówieśnicy w Ugandzie i Wietnamie. Na fotelu dentystycznym ani razu w swoim życiu nie usiadł co dziesiąty siedmiolatek. Statystyki dotyczące starszych napawają grozą: 92 proc. nastolatków i 99 proc. dorosłych ma próchnicę. Przeciętny Polak idzie do dentysty wtedy, gdy nie jest w stanie wytrzymać bólu i jest mu już wszystko jedno, gdzie trafi.

Rozmawiajmy o bezpieczeństwie lekowym

Nie milkną komentarze po opublikowaniu projektu nowelizacji ustawy refundacyjnej. W różnych aspektach i różnym tonie wypowiadało się na jego temat wiele środowisk. Ostatnio głos zabrały organizacje branżowe, zrzeszające podmioty branży farmaceutycznej.

50 lat krakowskiej kardiochirurgii dziecięcej

Krakowska kardiochirurgia dziecięca w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie-Prokocimiu zajmuje się leczeniem wrodzonych wad serca u dzieci i młodzieży z całej Polski, a także z zagranicy. Ma na swoim koncie wiele sukcesów. W 2010 r. Klinika została uznana za najlepszą w plebiscycie ośrodków kardiochirurgii dziecięcej i otrzymała dyplom i nagrodę tygodnika „Newsweek” za zajęcie I miejsca w Polsce. W 2013 r. Klinikę Kardiochirurgii Dziecięcej w Krakowie wyróżniono pierwszą lokatą dla najlepszego ośrodka medycznego w kraju i „Złotym Skalpelem” przyznawanym przez redakcję „Pulsu Medycyny”. Powtórnie „Złoty Skalpel” przyznano jej w 2016 r. W tym roku obchodzi jubileusz 50-lecia.

Problem nie zawsze rozumiany

Z Ewą Jędrys, prezes Fundacji Pomocy Chorym Psychicznie im. Tomasza Deca w Krakowie rozmawia Katarzyna Cichosz.

Reforma systemu psychiatrii zbacza z wyznaczonego kursu

Rozmowa z Markiem Balickim, byłym pełnomocnikiem ministra zdrowia ds. reformy psychiatrii dorosłych i byłym kierownikiem biura ds. pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017–2022, ministrem zdrowia w latach 2003 oraz 2004–2005.

Minister bez żadnego trybu

Adam Niedzielski „jedynką” na poznańskiej liście PiS? Pod koniec 2022 roku minister zdrowia zadeklarował, że przygotowuje się do startu w jesiennych wyborach parlamentarnych. Powód? Poselski mandat i obecność w sejmie przekładają się, zdaniem Niedzielskiego, na większą skuteczność w przeprowadzaniu kluczowych decyzji. Skoro już o skuteczności mowa…

Leki, patenty i przymusowe licencje

W nowych przepisach przygotowanych przez Komisję Europejską zaproponowano wydłużenie monopolu lekom, które odpowiedzą na najpilniejsze potrzeby zdrowotne. Ma to zachęcić firmy farmaceutyczne do ich produkcji. Jednocześnie Komisja proponuje wprowadzenie przymusowego udzielenia licencji innej firmie na produkcję chronionego leku, jeśli posiadacz patentu nie będzie w stanie dostarczyć go w odpowiedniej ilości w sytuacjach kryzysowych.

Kongres Zdrowia Publicznego 2022

W jakiej sytuacji po bez mała trzech latach pandemii znajduje się system ochrony zdrowia w Polsce? Co ze zdrowiem publicznym, poddanym przeciążeniom pandemii COVID-19 oraz skutków wojny w Ukrainie? Czy możliwe jest funkcjonowanie i zarządzanie wrażliwym dobrem, którym jest zdrowie i życie, w warunkach permanentnego kryzysu? Te, i nie tylko te, pytania mocno wybrzmiewały podczas IX Kongresu Zdrowia Publicznego (8–9 grudnia, Warszawa).

Różne oblicza zakrzepicy

Choroba zakrzepowo-zatorowa, potocznie nazywana zakrzepicą to bardzo demokratyczne schorzenie. Nie omija nikogo. Z jej powodu cierpią politycy, sportowcy, aktorzy, prawnicy. Przyjmuje się, że zakrzepica jest trzecią najbardziej rozpowszechnioną chorobą układu krążenia.

Leczenie wspomagające w przewlekłym zapaleniu prostaty

Terapia przewlekłego zapalenia stercza zarówno postaci bakteryjnej, jak i niebakteryjnej to duże wyzwanie. Wynika to między innymi ze słabej penetracji antybiotyków do gruczołu krokowego, ale także z faktu utrzymywania się objawów, mimo skutecznego leczenia przeciwbakteryjnego.

ZUS zwraca koszty podróży

Osoby wezwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do osobistego stawiennictwa na badanie przez lekarza orzecznika, komisję lekarską, konsultanta ZUS często mają do przebycia wiele kilometrów. Przysługuje im jednak prawo do zwrotu kosztów przejazdu. ZUS zwraca osobie wezwanej na badanie do lekarza orzecznika oraz na komisję lekarską koszty przejazdu z miejsca zamieszkania do miejsca wskazanego w wezwaniu i z powrotem. Podstawę prawną stanowi tu Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 grudnia 2004 r. (...)

Wczesny hormonozależny rak piersi – szanse rosną

Wczesny hormonozależny rak piersi u ponad 30% pacjentów daje wznowę nawet po bardzo wielu latach. Na szczęście w kwietniu 2022 roku pojawiły się nowe leki, a więc i nowe możliwości leczenia tego typu nowotworu. Leki te ograniczają ryzyko nawrotu choroby.

Co dalej z dyżurami aptek?

Batalię o finansowanie dyżurów aptek w nocy i dni wolne od pracy polscy aptekarze toczą od lat, przekonując, że z uwagi na bardzo niskie obroty uzyskiwane podczas takiego dyżuru ponoszą wymierne straty finansowe.




bot