Służba Zdrowia - strona główna
SZ nr 93–100/2017
z 14 grudnia 2017 r.

Stuknij na okładkę, aby przejść do spisu treści tego wydania


>>> Wyszukiwarka leków refundowanych


Król jest nagi

Oliwia Tarasewicz-Gryt

Kancelaria premiera zapewnia Polaków, że są zgranym, biało-czerwonym teamem. Protestujący rezydenci raczej nie czują, że grają z rządem do jednej bramki. Za nami pierwsza część sporu, czas na drugą.



Jako podsumowanie dwóch lat rządów obecnej władzy, kancelaria premiera wyemitowała spot. Zrealizowano go w konwencji piłkarskiego meczu a główną bohaterką jest trener Beata Szydło, która zapewnia Polaków, że mijają dobre dwa lata dobrej zmiany i na półmetku rząd prowadzi. W futbolu jest zazwyczaj tak, że grają dwie drużyny i jeśli jedna prowadzi, to druga przegrywa. Kto przegrywa z rządem w sporze o nakłady na ochronę zdrowia? Pod tym względem w polityce jest inaczej niż na boisku, bo wygrana nie zależy od faktów i liczby goli, a od perspektywy i odpowiedniej narracji.

W tym meczu wygranymi lub przegranymi są kibice, czyli całe społeczeństwo, zwane przez jednych pacjentem, przez drugich elektoratem. Są oni jednocześnie arbitrami, udzielającymi swojego poparcia. Obie drużyny chcą mieć arbitra po swojej stronie. Medycy po to, by wspólnie wywierać presję na rząd, politycy po to, by nie stracić głosów w kolejnych wyborach. Przedstawiciele ochrony zdrowia przekonują więc, że w obecnej sytuacji najbardziej poszkodowany jest pacjent i stawiają warunek:
6,8 proc. PKB na ochronę zdrowia w 2021 roku. Rząd z kolei udowadnia, że robi wszystko, co może, by poprawić los pacjenta, ale wymagania medyków są nierealne: „Nie obiecam czegoś, czego polski budżet nie będzie w stanie udźwignąć” – odpowiada minister Radziwiłł i oferuje 6 proc. PKB za siedem lat.


Czyja wygrana, czyja przegrana?

Pierwsza połowa konfliktu za nami. Głodówka się skończyła. Co zrobi rząd z kolejnym fantem, czyli protestem #StawiamyNaJakość, wiedząc, że wygrana medyków może się okazać jego przegraną? Zwiększenie nakładów na ochronę zdrowia wymaga podjęcia trudnych decyzji, np. cięć i oszczędności, które trudno uzasadnić populistycznymi sloganami, by przedstawić je w korzystnej dla rządu interpretacji.

Wybory za dwa lata, rząd więc do wygranej medyków stara się nie dopuścić. Przekonuje, że konflikt się już szczęśliwie zakończył, postulaty są zrealizowane i pieniędzy na ochronę zdrowia będzie więcej (podaje kwoty w miliardach, by przekonać Kowalskiego, jak bardzo politycy się postarali). Rezydenci także dostaną podwyżki, więc w zasadzie wszyscy powinni być zadowoleni.

Zdaniem środowisk medycznych postulaty nie zostały zrealizowane, a przegrali i medycy, i pacjenci. Chcą udowodnić rządowi, a przede wszystkim opinii publicznej, że system jest niewydolny i do końca listopada wypowiadają klauzulę opt-out. To ryzykowne posunięcie, bo, w przeciwieństwie do głodówki, uderza w pacjentów i kiedy już Kowalski wstanie od telewizora, z którego dowiedział się, że nastąpiła dobra zmiana i uda się do przychodni lub trafi do szpitala, może doświadczyć na własnej skórze, że dobrze wcale nie jest. Nie będzie wtedy winił systemu, tylko konkretnych medyków, których spotka na korytarzu.

Przygotowania do kolejnej odsłony konfliktu to więcej niż tylko zbieranie sił, to także szukanie dobrej argumentacji i przewidywanie ruchów drugiej strony.

O tym, że król jest nagi opinia publiczna ma się przekonać na przełomie roku.

Tymczasem w szatni rządu…

…oficjalnie problemu nie ma. Media donoszą o tym, że resort zbiera dane na temat skali protestu, ministerstwo informuje, że nie interesują go nazwiska, a wypowiadanie klauzuli opt-out to jednostkowe przypadki, nieistotne w skali kraju. Takie postawienie sprawy ma znaczenie dla skali protestu, ponieważ może zniechęcić potencjalnych buntowników, szczególnie w mniejszych ośrodkach, jeśli nie będą czuli, że akcja ma charakter masowy.

Media, głównie branżowe, piszą też o ruchach rządu, który bada możliwość przyjmowania pracowników z zagranicy. Rząd wyjaśnia, że to rutynowe i dawno zaplanowane zadania.

Tworzenie gruntu pod korzystną dla siebie interpretację dokonuje się przy udziale propagandy sukcesu. Po październikowych protestach rząd odtrąbił zwycięstwo: udało się zreformować szpitale i POZ a nade wszystko – spełnić „odwieczne marzenie Polaków” i zwiększyć nakłady na ochronę zdrowia. Jak twierdzi ministerstwo, bez żadnych dodatkowych obciążeń obywateli w ciągu najbliższych 10 lat przybędzie ponad 500 miliardów złotych i chwali się: „Łącznie zwiększyliśmy wydatki na ochronę zdrowia o 3 272 000 000 zł”. Dla statystycznego Kowalskiego kwota jest na tyle niewyobrażalna, że wystarczy, by uwierzyć w spektakularny sukces. Liczby wydają się bardzo konkretnymi, twardymi faktami, ale jednak ich interpretacja wymaga wiedzy i kompetencji. Kiedy przyjrzymy się tej kwocie nieco wnikliwiej, okaże się, że obietnice rządu nie są wcale tak atrakcyjne, a sukces znowu zależy od interpretacji. Medycy uważają, że w 2018 pieniędzy na ochronę zdrowia będzie wręcz mniej niż obecnie.

Inne działania prewencyjne to ataki na protestujących i próby ich zdyskredytowania. Minister z jednej strony przyznaje, że przepracowany lekarz nie powinien pracować ponad siły, z drugiej strony jednak pojawiają się hasła takie jak „porzucanie pacjenta” oraz tak mocne określenia, jak „skandal” i „hańba”.
Jako próbę zyskania przychylności opinii publicznej można też zinterpretować wypowiedź ministra, w której zapewnia, iż jest przekonany, że znaczna część lekarzy, zwłaszcza młodych, „pracowała, pracuje i będzie pracować więcej, niż minima narzucane nam przez różnego rodzaju przepisy (…) I nie mam żadnej wątpliwości, że na tym właśnie m.in. polega wykonywanie zawodu lekarza”. Minister dzieli tym samym lekarzy na tych, którzy prawidłowo wykonują swój zawód, pracując znacznie więcej niż pozwala Kodeks Pracy i tych, którzy wykonują zawód lekarza inaczej – w domyśle nieprawidłowo. To kolejna próba wykorzystania retoryki pazernego młodego adepta sztuki medycznej.


Rezydenci po pierwszej połowie

Sukcesem rezydentów w pierwszej części sporu było zainicjowanie rozmowy i wynegocjowanie niewielkiej podwyżki. Działali strategicznie. W 8 miastach głodowało 200 rezydentów, zatem skala nie była duża, jednak przez kilka tygodni zajmowało to uwagę opinii publicznej. Mimo obaw, rotacyjna głodówka okazała się skuteczna z dwóch powodów. Po pierwsze protest nie był skierowany przeciwko pacjentom. Młodzi lekarze są mniej radykalni niż ich koledzy z POZ. Protesty z 2012 czy 2015 roku budziły duży sprzeciw społeczeństwa, zaś rezydentom udało się zyskać poparcie pacjentów. Drugi powód to długi czas trwania głodówki. Nawet jeśli początkowo zabrakło zrozumienia dla postulatów, z biegiem czasu w mediach pojawiły się bardziej złożone informacje. To dało możliwość lepszego wyjaśnienia i wielokrotnego powtórzenia postulatów.

Rezydenci wykazali się komunikacyjnym profesjonalizmem. Zadbali o krótkie i konkretne sformułowanie postulatów. Zarówno na banerach podczas manifestacji, jak i w logo profili na Facebooku i Twitterze pojawiło się postulowane 6,8%. Powtarzane przez miesiąc miało szansę zaistnieć. Dużą rolę odegrały media społecznościowe. Młodzi lekarze mają świadomość mechanizmów, które nimi rządzą i umieją je wykorzystać. Nie zaniedbali też tradycyjnych media relations – czyli konferencji prasowych i wypowiedzi w prasie, radiu i telewizji. Nie obawiają się też publicznych wystąpień i w większości przypadków doskonale sobie radzą przed kamerami.

W drugiej odsłonie konfliktu ważne jest utrzymanie tego poziomu profesjonalizmu. Zainteresowanie mediów przekłada się na poparcie społeczeństwa, więc trzeba uważać, by nie padły niepotrzebne słowa, które mogłyby pogrążyć protestujących. Jeśli w mediach wybrzmią zdania typu „pacjenci będą mieli problem”, trudno będzie przedstawić protest w dobrym świetle.

Po nagonce na rezydentów w TVP w pierwszej odsłonie konfliktu, listopadowe doniesienia o proteście były wyważone i bardzo rzetelne. TVP nie podjęła tematu po ogłoszeniu sukcesu MZ.

Dla gazet i portali najważniejszy jest ich odbiorca i konsekwencje, jakie mają dla niego opisywane fakty, dlatego czytamy w dolnośląskiej Gazecie Wyborczej: „Do końca listopada rezydenci będą masowo wypowiadać tzw. klauzulę opt-out, która umożliwia pracę powyżej 48 godzin w tygodniu. To oznacza, że od stycznia wrocławskie szpitale będą miały problem z obsadzeniem dyżurów, a pacjenci dłużej poczekają na wizytę”. Dziennikarze przedstawiają problem rzeczowo, cytując rezydentów i wyjaśniając, dlaczego zdecydowali się na taką formę protestu. Po stronie lekarzy stoi także lubiący sensację „Fakt”: „To nie koniec protestu lekarzy. Wręcz przeciwnie – wygląda na to, że będzie coraz gorzej. Pacjenci mogą to odczuć już na początku roku, gdy kolejki do lekarzy wydłużą się jeszcze bardziej. (…) Czy politycy w końcu dostrzegą zagrożenie?”. Poparcie mediów, w tym lokalnych jest bardzo istotne, ponieważ to one „sprzedają temat” i jego interpretację.


Medycy mają wsparcie i doping

Zdecydowanie łatwiej realizować zamierzenia, kiedy ma się poparcie kluczowych środowisk. W przypadku medyków są to przede wszystkim pacjenci (opinia publiczna), środowiska medyczne i media. Znaczenie mogliby mieć też politycy opozycji, ale protest nie powinien mieć charakteru politycznego. Zbyt duże tu ryzyko rozmycia przekazu, a polityka bez wątpienia może zaszkodzić protestującym, dostarczając rządowi argumentów przeciwko medykom.

Już samo zainteresowanie mediów i powtarzanie przez nie korzystnej dla interesu protestujących narracji jest bardzo istotne, najważniejsze jest jednak dokładne wyjaśnianie, na czym polega sama akcja. Intencja środowisk medycznych jest czytelna tylko dla osób, które orientują się w niedoskonałościach systemu, statystyczny Kowalski jednak nie rozumie, na czym polega klauzula opt-out. Potwierdzają to komentarze pod artykułami – wielu sądzi, iż lekarz w trakcie specjalizacji wypowie etat w szpitalu, by więcej zarobić w prywatnej placówce. Polacy, mimo wysiłków protestujących, wciąż nie orientują się też, kim jest rezydent (zadbała o to m.in. telewizja publiczna), nadal też wierzą, że lekarz składa przysięgę Hipokratesa, choć raczej nie znają jej treści.

Oprócz regularnych kontaktów z mediami i powtarzania prostych przekazów ważne jest poparcie środowiska. Protest ma skłonić opinię publiczną do refleksji, że winien jest system, a nie lekarz. Jest także okazją do oczyszczenia lekarzy z zarzutu pazerności, ponieważ mniej pracy oznacza niższe wynagrodzenia. Taką interpretację pomaga podtrzymać przekazana PAP deklaracja OZZL o wsparciu finansowym protestujących rezydentów. To nie jest jedyne wsparcie branżowych organizacji. Zarówno NRL, jak i izby lekarskie głośno wyrażają poparcie, informując o realnych krokach, ułatwiających lekarzom przystąpienie do protestu. Wypowiedź prezesa NRL: „Rezydenci zawstydzają nas, lekarzy, że przez 30 lat nie potrafiliśmy doprowadzić do radykalnych zmian w służbie zdrowia” świadczy nie tylko o poparciu i zrozumieniu, ale też o tym, że starsi lekarze mają nadzieję na zmiany. Po tym, jak w „Rzeczpospolitej” ukazał się artykuł o straszeniu rezydentów, prezes Hamankiewicz zadeklarował wsparcie dla młodych lekarzy szantażowanych przez szefów w poszczególnych placówkach. To również może mieć korzystny wpływ na skalę protestu.


Kto zadba lepiej o kibiców?

Wsparcie pacjentów i nielubianej przez rząd „ulicy” podkreśla wspólnotę interesów lekarzy i opinii publicznej. Utrudnia też rządowi zbagatelizowanie problemu. W pierwszej fazie pacjenci wspierali protest osobiście, odwiedzając głodujących w szpitalach młodych ludzi. We Wrocławiu w jednym dniu zebrano 3500 podpisów pod obywatelskim projektem ustawy.

Ministerstwo dostrzegło organizacje pacjenckie, które są tutaj kluczową grupą, bo mają narzędzia i kompetencje, pozwalające im głośno mówić o interesach reprezentowanych przez siebie grup. Włączono je więc w dialog społeczny i prace nad projektem systemu stawiającego pacjenta w centrum. Organizacje odebrały to jako okazję do integracji, poczuły się ważne i wysłuchane. To punkt dla ministerstwa.

Rezydenci z kolei zadziałali z opóźnieniem, zaniedbując z początku relacje z organizacjami pacjenckimi. Wprawdzie około 40 z nich wsparło ostatecznie protest rezydentów, to dostrzegły wspólny interes dopiero po trzech tygodniach protestu, przyznając potem: „Jest nam przykro, że na te same postulaty zwrócił uwagę decydentów dopiero protest i determinacja młodych lekarzy. Zależy nam na porozumieniu w sprawie dalszych losów ochrony zdrowia, na rozpoczęciu merytorycznego dialogu między protestującymi środowiskami a resortami zdrowia i finansów”. Punkt dla rezydentów.


Nie futbol a szachy

Czy pacjenci nadal będą popierać protest lekarzy? Pozytywne nastawienie mediów stwarza szansę na dalsze wyjaśnienia sytuacji, nawet jeśli preferowana przez elektorat PiS TVP znajdzie sposób na skompromitowanie medyków. Przygotowanie polega głównie na przedstawieniu stosownej interpretacji i zdobyciu poparcia społecznego, zanim dojdzie do otwartego konfliktu. Z komunikacyjnego punktu widzenia ta gra przypomina bardziej partię szachów niż futbol i wygra ten, kto potrafi przewidzieć więcej ruchów naprzód i się na nie przygotować.




Najpopularniejsze artykuły

Ciemna strona eteru

Zabrania się sprzedaży eteru etylowego i jego mieszanin – stwierdzał artykuł 3 uchwalonej przez sejm ustawy z dnia 22 czerwca 1923 r. w przedmiocie substancji i przetworów odurzających. Nie bez kozery, gdyż, jak podawały statystyki, aż 80 proc. uczniów szkół narkotyzowało się eterem. Nauczyciele bili na alarm – używanie przez dzieci i młodzież eteru prowadzi do ich otępienia. Lekarze wołali – eteromania to zguba dla organizmu, prowadzi do degradacji umysłowej, zaburzeń neurologicznych, uszkodzenia wątroby. Księża z ambon przestrzegali – eteryzowanie się nie tylko niszczy ciało, ale i duszę, prowadząc do uzależnienia.

Rzeczpospolita bezzębna

Polski trzylatek statystycznie ma aż trzy zepsute zęby. Sześciolatki mają próchnicę częściej niż ich rówieśnicy w Ugandzie i Wietnamie. Na fotelu dentystycznym ani razu w swoim życiu nie usiadł co dziesiąty siedmiolatek. Statystyki dotyczące starszych napawają grozą: 92 proc. nastolatków i 99 proc. dorosłych ma próchnicę. Przeciętny Polak idzie do dentysty wtedy, gdy nie jest w stanie wytrzymać bólu i jest mu już wszystko jedno, gdzie trafi.

Astronomiczne rachunki za leczenie w USA

Co roku w USA ponad pół miliona rodzin ogłasza bankructwo z powodu horrendalnie wysokich rachunków za leczenie. Bo np. samo dostarczenie chorego do szpitala może kosztować nawet pół miliona dolarów! Prezentujemy absurdalnie wysokie rachunki, jakie dostają Amerykanie. I to mimo ustawy, która rok temu miała zlikwidować zjawisko szokująco wysokich faktur.

ZUS zwraca koszty podróży

Osoby wezwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do osobistego stawiennictwa na badanie przez lekarza orzecznika, komisję lekarską, konsultanta ZUS często mają do przebycia wiele kilometrów. Przysługuje im jednak prawo do zwrotu kosztów przejazdu. ZUS zwraca osobie wezwanej na badanie do lekarza orzecznika oraz na komisję lekarską koszty przejazdu z miejsca zamieszkania do miejsca wskazanego w wezwaniu i z powrotem. Podstawę prawną stanowi tu Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 grudnia 2004 r. (...)

Wołanie o profilaktykę

Z dr. n. med. Krzysztofem Walczewskim, ordynatorem oddziału psychiatrii w Szpitalu Klinicznym im. dr. Józefa Babińskiego SP ZOZ w Krakowie i autorem programu profilaktyki depresji w woj. małopolskim „Wyprzedzić smutek” rozmawia Katarzyna Cichosz.

Leki, patenty i przymusowe licencje

W nowych przepisach przygotowanych przez Komisję Europejską zaproponowano wydłużenie monopolu lekom, które odpowiedzą na najpilniejsze potrzeby zdrowotne. Ma to zachęcić firmy farmaceutyczne do ich produkcji. Jednocześnie Komisja proponuje wprowadzenie przymusowego udzielenia licencji innej firmie na produkcję chronionego leku, jeśli posiadacz patentu nie będzie w stanie dostarczyć go w odpowiedniej ilości w sytuacjach kryzysowych.

EBN, czyli pielęgniarstwo oparte na faktach

Rozmowa z dr n. o zdrowiu Dorotą Kilańską, kierowniczką Zakładu Pielęgniarstwa Społecznego i Zarządzania w Pielęgniarstwie w UM w Łodzi, dyrektorką Europejskiej Fundacji Badań Naukowych w Pielęgniarstwie (ENRF), ekspertką Komisji Europejskiej, Ministerstwa Zdrowia i WHO.

Protonoterapia. Niekończąca się opowieść

Ośrodek protonoterapii w krakowskich Bronowicach kończy w tym roku pięć lat. To ważny moment, bo o leczenie w Krakowie będzie pacjentom łatwiej. To dobra wiadomość. Zła jest taka, że ułatwienia dotyczą tych, którzy mogą za terapię zapłacić.

Problem nie zawsze rozumiany

Z Ewą Jędrys, prezes Fundacji Pomocy Chorym Psychicznie im. Tomasza Deca w Krakowie rozmawia Katarzyna Cichosz.

Reforma systemu psychiatrii zbacza z wyznaczonego kursu

Rozmowa z Markiem Balickim, byłym pełnomocnikiem ministra zdrowia ds. reformy psychiatrii dorosłych i byłym kierownikiem biura ds. pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017–2022, ministrem zdrowia w latach 2003 oraz 2004–2005.

50 lat krakowskiej kardiochirurgii dziecięcej

Krakowska kardiochirurgia dziecięca w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie-Prokocimiu zajmuje się leczeniem wrodzonych wad serca u dzieci i młodzieży z całej Polski, a także z zagranicy. Ma na swoim koncie wiele sukcesów. W 2010 r. Klinika została uznana za najlepszą w plebiscycie ośrodków kardiochirurgii dziecięcej i otrzymała dyplom i nagrodę tygodnika „Newsweek” za zajęcie I miejsca w Polsce. W 2013 r. Klinikę Kardiochirurgii Dziecięcej w Krakowie wyróżniono pierwszą lokatą dla najlepszego ośrodka medycznego w kraju i „Złotym Skalpelem” przyznawanym przez redakcję „Pulsu Medycyny”. Powtórnie „Złoty Skalpel” przyznano jej w 2016 r. W tym roku obchodzi jubileusz 50-lecia.

Różne oblicza zakrzepicy

Choroba zakrzepowo-zatorowa, potocznie nazywana zakrzepicą to bardzo demokratyczne schorzenie. Nie omija nikogo. Z jej powodu cierpią politycy, sportowcy, aktorzy, prawnicy. Przyjmuje się, że zakrzepica jest trzecią najbardziej rozpowszechnioną chorobą układu krążenia.

Leczenie wspomagające w przewlekłym zapaleniu prostaty

Terapia przewlekłego zapalenia stercza zarówno postaci bakteryjnej, jak i niebakteryjnej to duże wyzwanie. Wynika to między innymi ze słabej penetracji antybiotyków do gruczołu krokowego, ale także z faktu utrzymywania się objawów, mimo skutecznego leczenia przeciwbakteryjnego.

Rozmawiajmy o bezpieczeństwie lekowym

Nie milkną komentarze po opublikowaniu projektu nowelizacji ustawy refundacyjnej. W różnych aspektach i różnym tonie wypowiadało się na jego temat wiele środowisk. Ostatnio głos zabrały organizacje branżowe, zrzeszające podmioty branży farmaceutycznej.

Minister bez żadnego trybu

Adam Niedzielski „jedynką” na poznańskiej liście PiS? Pod koniec 2022 roku minister zdrowia zadeklarował, że przygotowuje się do startu w jesiennych wyborach parlamentarnych. Powód? Poselski mandat i obecność w sejmie przekładają się, zdaniem Niedzielskiego, na większą skuteczność w przeprowadzaniu kluczowych decyzji. Skoro już o skuteczności mowa…

Zawał serca u osób młodych

Zawały serca przypisuje się zazwyczaj ludziom w starszym czy w średnim wieku. Niestety, prawda jest taka, że systematycznie rośnie liczba zawałów wśród ludzi młodych, co zazwyczaj ma bezpośredni związek z trybem życia, jaki prowadzą.




bot