Służba Zdrowia - strona główna
SZ nr 26–33/2015
z 9 kwietnia 2015 r.

Stuknij na okładkę, aby przejść do spisu treści tego wydania


>>> Wyszukiwarka leków refundowanych


HIV/AIDS: problemy i rozwiązania

O zmieniających się wyzwaniach w opiece nad osobami zakażonymi HIV w naszym kraju z dr Anną Marzec-Bogusławską, dyrektor Krajowego Centrum ds. AIDS, rozmawia Mariusz Kielar.



Mariusz Kielar: Jak wygląda obecna sytuacja epidemiologiczna zakażeń wirusem HIV i zachorowań na AIDS w naszym kraju?

Anna Marzec-Bogusławska: Polska jest krajem, w którym sytuację epidemiologiczną zakażeń HIV i zachorowań na AIDS określa się jako stabilną. HIV/AIDS oraz infekcje powiązane (szczególnie zakażenia przenoszone drogą płciową, wirusowe zapalenie wątroby oraz gruźlica) pozostają jednak jednym z najważniejszych problemów zdrowia publicznego zarówno dla krajów Unii Europejskiej, jak i całego współczesnego świata. Od 1985 roku wykryto w Polsce ponad 18 tys. zakażeń HIV, jednak szacuje się, że w naszym kraju faktyczna liczba zakażeń HIV jest dwukrotnie wyższa i wynosi ok. 35 tys. Statystycznie w Polsce 3–4 osoby codziennie dowiadują się o fakcie swojego zakażenia HIV, co daje ok. 1,3 tys. wykrytych zakażeń rocznie. Dużym wyzwaniem dla Polski jest sytuacja epidemiologiczna w sąsiadujących z nami państwach Europy Wschodniej, a przede wszystkim w Federacji Rosyjskiej (ok. 1,8 mln osób zakażonych), na Ukrainie (ok. 0,5 mln zakażonych, obecnie z bardzo ograniczonym dostępem do terapii) i w państwach bałtyckich. Sytuacja geopolityczna, zmieniające się warunki i styl życia, w tym wzrost poziomu migracji, sprzyjają rozprzestrzenianiu się epidemii HIV i zakażeń przenoszonych drogą płciową. Stąd aktywność Centrum i współpraca także na forum międzynarodowym.

M.K.: Choć od wyizolowania wirusa HIV minęło już ponad 30 lat, wciąż nie mamy szczepionki zapobiegającej zakażeniu. Z kolei leki antyretrowirusowe wydłużają życie, poprawiają jego komfort, ale nie eliminują wirusa z organizmu. Czy i kiedy polscy pacjenci z HIV/AIDS mogą spodziewać się lepszych wiadomości?

A.M.-B.: Na etapie obecnego stanu wiedzy próby wynalezienia skutecznej szczepionki napotykają wiele trudności. Prace prowadzone w tym zakresie obejmują dwa główne kierunki: szczepionka terapeutyczna i szczepionka profilaktyczna. Wiele różnych czynników – w tym częste mutacje wirusa, jak również obecność dzikich szczepów – jak dotychczas uniemożliwiają wynalezienie skutecznego preparatu o zastosowaniu szczepionkowym. Dlatego, tak naprawdę, jedyną skuteczną metodą walki z epidemią pozostaje profilaktyka. Pewne nadzieje na przełom przyniosły w latach 2010–2011 doniesienia o znaczącej efektywności mikrobicydów – substancji stosowanych profilaktycznie na błony śluzowe narządów płciowych w postaci kremów czy żeli zawierających substancje czynne – te same, które są stosowane w lekach ARV. Podobnie jednak, jak w terapii antyretrowirusowej (ARV), skuteczność zależy w głównej mierze od adherencji pacjentów, w tym systematyczności stosowania tych środków. Tymczasem ostatnio prezentowane w tym zakresie wyniki badań nie napawają optymizmem. Kolejną metodą znajdującą coraz więcej zwolenników jest obrzezanie medyczne mężczyzn. Wiele badań prowadzonych w Afryce wykazało efektywność obrzezania na poziomie 38–66 proc., pokazując tym samym ponad czterokrotny spadek ryzyka zakażenia u obrzezanych mężczyzn praktykujących stosunki seksualne insertywne. Jednak najbardziej efektywną metodą walki z epidemią HIV/AIDS pozostaje profilaktyka. Dzisiaj coraz szerzej używanym terminem jest profilaktyka złożona (combination prevention). Jest to strategia łącząca różne techniki profilaktyczne – od profilaktyki pierwszorzędowej poprzez diagnostykę i testowanie do profilaktyki farmakologicznej w różnych jej formach. Według obecnej wiedzy eradykacja (eliminacja) wirusa HIV na żadnym poziomie (organizmu, populacji, społeczeństwa) nie wydaje się jak dotychczas możliwa. Jedynym skutecznym sposobem walki z epidemią pozostaje wiedza skutkująca realnym zastosowaniem dostępnych technik profilaktycznych.

M.K.: Opóźniona diagnostyka zakażeń HIV, zwłaszcza w grupie osób starszych, działania niepożądane leków antyretrowirusowych czy przedwczesne starzenie się osób zakażonych HIV – to tylko niektóre z problemów współczesnej terapii HIV/AIDS. Dochodzi do nich zmiana profilu pacjenta z HIV, który staje się coraz starszy i wymaga innej opieki medycznej niż osoby młode. Jak skutecznie walczyć o utrzymanie starzejącego się pacjenta z HIV w ryzach terapii?

A.M.-B.: Późne wykrycie zakażenia jest groźne, niezależnie od wieku pacjenta. Szybko namnażający się wirus HIV doprowadza do wielu nieodwracalnych procesów w układzie immunologicznym człowieka. Pacjent zakażony HIV jest zazwyczaj dobrze wyedukowany. To osoba, która wie, że to leki ARV przedłużają i w ogóle ratują jej życie. Przerwanie terapii lub nieregularne przyjmowanie leków oznacza natomiast zmaganie się z problemem oporności, nawroty zakażeń oportunistycznych i wiele innych problemów klinicznych, nie wspominając już o implikacjach finansowych. Nota bene to właśnie terapia ARV spowodowała, że pacjenci mogą starzeć się i zmagać z innymi problemami zdrowotnymi. Zatem nikogo z tej grupy nie trzeba przekonywać, że leki należy brać i robić to regularnie. Oczywiście problemem są – jak we wszystkich innych typach terapii – ludzkie roztargnienie, zapominanie czy czasem zmęczenie ciągłym przyjmowaniem leków. Dlatego z partnerami w realizacji programu leczenia ARV pracujemy nad różnymi technikami poprawy adherencji. Bardzo ważna jest tutaj rola lekarzy klinicystów, którzy motywują pacjentów i przekazują odpowiednią wiedzę w tym zakresie. Nie bez znaczenia jest również działanie różnych grup wsparcia, działających w ramach programów prowadzonych przez organizacje pozarządowe.

M.K.: Co można nazwać kluczem do sukcesu terapii HIV/AIDS w Polsce? Z czego jesteśmy lub powinniśmy być szczególnie dumni, a co wymaga szybkich zmian?

A.M.-B.: Kluczem do sukcesu są decydenci ze zrozumieniem problemu i wypracowanie odpowiednich rozwiązań systemowych. Należy podkreślić, że Centrum realizuje w zakresie walki z epidemią, a szczególnie w obszarze systematycznego zwiększania dostępności do wysokospecjalistycznych terapii ARV, politykę ministra zdrowia. W tym zakresie od 2001 roku opracowujemy i nieprzerwanie realizujemy Program Polityki Zdrowotnej „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem HIV w Polsce”. Dzięki odpowiedniej alokacji przez ministra zdrowia środków finansowych, programem tym objęte są wszystkie osoby zakażone HIV i chore na AIDS spełniające kryteria medyczne. Warto podkreślić ten aspekt. Leczenie jest dla pacjentów bezpłatne, pacjenci włączani są do Programu bez opóźnień. Obecnie bezpłatną terapią objętych jest ponad 8 tys. pacjentów – wszyscy wymagający terapii. Leczenie antyretrowirusowe jest również regularnie prowadzone w zakładach penitencjarnych w ramach współpracy z Centralnym Zarządem Służby Więziennej. To ważny aspekt, gdyż nie wszystkie kraje wypracowały takie rozwiązania systemowe, które pozwalają na objęcie terapią osób z populacji narażonych na marginalizację. Leczenie ARV ma decydujący wpływ na poprawę jakości życia osób zakażonych i chorych na AIDS. Niepodważalne korzyści płynące z zapewnienia dostępu do leczenia ARV to, m.in.: stabilizacja liczby zachorowań na AIDS i ewidentny spadek śmiertelności z powodu AIDS. Ponadto, dzięki zastosowaniu leków ARV w celach profilaktycznych po ekspozycji zawodowej i pozazawodowej wypadkowej na zakażenie HIV, dotychczas w naszym kraju nie zarejestrowano żadnego przypadku tego rodzaju zakażenia. Zastosowanie profilaktyki antyretrowirusowej w grupie zakażonych matek i noworodków urodzonych przez kobiety zakażone HIV spowodowało bardzo istotne zmniejszenie odsetka zakażeń wertykalnych – z 23 proc. przed rokiem 1989 do poniżej 1 proc. (sic!) w grupie kobiet objętych profilaktyką. Korzyścią wynikającą z leczenia osób zakażonych HIV jest zmniejszenie zakaźności tych osób dla populacji osób zdrowych. Dodatkowym efektem pozytywnym leczenia ARV jest zmniejszenie zapadalności na gruźlicę i inne zakażenia oportunistyczne, co skutkuje wymiernym obniżeniem kosztów leczenia tych zakażeń oraz pozwala na pełne wykorzystanie zasobów ludzkich. Wydłuża się okres przeżycia pacjentów zakażonych HIV i chorych na AIDS, co pomimo choroby pozwala na powrót do funkcji społecznych i rodzinnych. Korzyści ze stosowania terapii ARV mają zatem wymiar indywidualny, ale też stanowią wkład w zdrowie całego społeczeństwa. Terapia ARV to zagadnienie wieloaspektowe. W związku z postępem nauk medycznych i pojawiającymi się przekonującymi wynikami badań, na świecie toczy się obecnie debata na temat różnych form profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP). Są kraje, głównie te o najwyższych wskaźnikach ekonomicznych, które taką terapię już wprowadziły. Pojawiły się także polskie rekomendacje w tym zakresie, m.in. Polskiego Towarzystwa Naukowego AIDS. Niewątpliwie jest to obecnie „gorący temat”, który wymagać będzie w niedalekiej przyszłości wyważonych rozwiązań.





HIV/AIDS – najważniejsze problemy
i sposoby ich rozwiązania



– Niewystarczające włączanie się w działania profilaktyczne innych ministerstw i władz lokalnych:

działanie na rzecz ich większej aktywizacji także w obszarze alokacji środków finansowych poprzez pokazywanie dobrych praktyk i dzielenie się doświadczeniami tych partnerów Krajowego Programu, którym udaje się wypracować odpowiedni poziom aktywności.

– Szybkie rozprzestrzenianie się zakażeń w określonych populacjach, szczególnie wśród mężczyzn mających kontakty seksualne
z mężczyznami (MSM):


problem trudny, obecnie takie tendencje obserwuje się w wielu krajach na całym świecie; pomimo wielu podejmowanych działań: kampanie internetowe, prace Rady MSM przy Krajowym Centrum ds. AIDS, dotychczas nie udało się zahamować tempa rozprzestrzeniania się zakażeń w tej populacji.




Najpopularniejsze artykuły

Ciemna strona eteru

Zabrania się sprzedaży eteru etylowego i jego mieszanin – stwierdzał artykuł 3 uchwalonej przez sejm ustawy z dnia 22 czerwca 1923 r. w przedmiocie substancji i przetworów odurzających. Nie bez kozery, gdyż, jak podawały statystyki, aż 80 proc. uczniów szkół narkotyzowało się eterem. Nauczyciele bili na alarm – używanie przez dzieci i młodzież eteru prowadzi do ich otępienia. Lekarze wołali – eteromania to zguba dla organizmu, prowadzi do degradacji umysłowej, zaburzeń neurologicznych, uszkodzenia wątroby. Księża z ambon przestrzegali – eteryzowanie się nie tylko niszczy ciało, ale i duszę, prowadząc do uzależnienia.

Astronomiczne rachunki za leczenie w USA

Co roku w USA ponad pół miliona rodzin ogłasza bankructwo z powodu horrendalnie wysokich rachunków za leczenie. Bo np. samo dostarczenie chorego do szpitala może kosztować nawet pół miliona dolarów! Prezentujemy absurdalnie wysokie rachunki, jakie dostają Amerykanie. I to mimo ustawy, która rok temu miała zlikwidować zjawisko szokująco wysokich faktur.

Leki, patenty i przymusowe licencje

W nowych przepisach przygotowanych przez Komisję Europejską zaproponowano wydłużenie monopolu lekom, które odpowiedzą na najpilniejsze potrzeby zdrowotne. Ma to zachęcić firmy farmaceutyczne do ich produkcji. Jednocześnie Komisja proponuje wprowadzenie przymusowego udzielenia licencji innej firmie na produkcję chronionego leku, jeśli posiadacz patentu nie będzie w stanie dostarczyć go w odpowiedniej ilości w sytuacjach kryzysowych.

Rzeczpospolita bezzębna

Polski trzylatek statystycznie ma aż trzy zepsute zęby. Sześciolatki mają próchnicę częściej niż ich rówieśnicy w Ugandzie i Wietnamie. Na fotelu dentystycznym ani razu w swoim życiu nie usiadł co dziesiąty siedmiolatek. Statystyki dotyczące starszych napawają grozą: 92 proc. nastolatków i 99 proc. dorosłych ma próchnicę. Przeciętny Polak idzie do dentysty wtedy, gdy nie jest w stanie wytrzymać bólu i jest mu już wszystko jedno, gdzie trafi.

EBN, czyli pielęgniarstwo oparte na faktach

Rozmowa z dr n. o zdrowiu Dorotą Kilańską, kierowniczką Zakładu Pielęgniarstwa Społecznego i Zarządzania w Pielęgniarstwie w UM w Łodzi, dyrektorką Europejskiej Fundacji Badań Naukowych w Pielęgniarstwie (ENRF), ekspertką Komisji Europejskiej, Ministerstwa Zdrowia i WHO.

Byle jakość

Senat pod koniec marca podjął uchwałę o odrzuceniu ustawy o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta w całości, uznając ją za niekonstytucyjną, niedopracowaną i zawierającą szereg niekorzystnych dla systemu, pracowników i pacjentów rozwiązań. Sejm wetem senatu zajmie się zaraz po świętach wielkanocnych.

ZUS zwraca koszty podróży

Osoby wezwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do osobistego stawiennictwa na badanie przez lekarza orzecznika, komisję lekarską, konsultanta ZUS często mają do przebycia wiele kilometrów. Przysługuje im jednak prawo do zwrotu kosztów przejazdu. ZUS zwraca osobie wezwanej na badanie do lekarza orzecznika oraz na komisję lekarską koszty przejazdu z miejsca zamieszkania do miejsca wskazanego w wezwaniu i z powrotem. Podstawę prawną stanowi tu Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 grudnia 2004 r. (...)

Artrogrypoza: kompleksowe podejście

Artrogrypoza to trudna choroba wieku dziecięcego. Jest nieuleczalna, jednak dzięki odpowiedniemu traktowaniu chorego dziecku można pomóc, przywracając mu mniej lub bardziej ograniczoną samodzielność. Wymaga wielospecjalistycznego podejścia – równie ważne jest leczenie operacyjne, rehabilitacja, jak i zaopatrzenie ortopedyczne.

Leczenie wspomagające w przewlekłym zapaleniu prostaty

Terapia przewlekłego zapalenia stercza zarówno postaci bakteryjnej, jak i niebakteryjnej to duże wyzwanie. Wynika to między innymi ze słabej penetracji antybiotyków do gruczołu krokowego, ale także z faktu utrzymywania się objawów, mimo skutecznego leczenia przeciwbakteryjnego.

Leczenie przeciwkrzepliwe u chorych onkologicznych

Ustalenie schematu leczenia przeciwkrzepliwego jest bardzo często zagadnieniem trudnym. Wytyczne dotyczące prewencji powikłań zakrzepowo-zatorowych w przypadku migotania przedsionków czy zasady leczenia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej wydają się jasne, w praktyce jednak, decydując o rozpoczęciu stosowania leków przeciwkrzepliwych, musimy brać pod uwagę szereg dodatkowych czynników. Ostatecznie zawsze chodzi o wyważenie potencjalnych zysków ze skutecznej prewencji/leczenia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej oraz ryzyka powikłań krwotocznych.

Zmiany skórne po kontakcie z roślinami

W Europie Północnej najczęstszą przyczyną występowania zmian skórnych spowodowanych kontaktem z roślinami jest Primula obconica. Do innych roślin wywołujących odczyny skórne, a występujących na całym świecie, należy rodzina sumaka jadowitego (gatunek Rhus) oraz przedstawiciele rodziny Compositae, w tym głównie chryzantemy, narcyzy i tulipany (...)

Różne oblicza zakrzepicy

Choroba zakrzepowo-zatorowa, potocznie nazywana zakrzepicą to bardzo demokratyczne schorzenie. Nie omija nikogo. Z jej powodu cierpią politycy, sportowcy, aktorzy, prawnicy. Przyjmuje się, że zakrzepica jest trzecią najbardziej rozpowszechnioną chorobą układu krążenia.

Udar mózgu u dzieci i młodzieży

Większość z nas, niestety także część lekarzy, jest przekonana, że udar mózgu to choroba, która dotyka tylko ludzi starszych. Prawda jest inna. Udar mózgu może wystąpić także u dzieci i młodzieży. Co więcej, może do niego dojść nawet w okresie życia płodowego.

Pneumokoki: 13 > 10

– Stanowisko działającego przy Ministrze Zdrowia Zespołu ds. Szczepień Ochronnych jest jednoznaczne. Należy refundować 13-walentną szczepionkę przeciwko pneumokokom, bo zabezpiecza przed serotypami bardzo groźnymi dla dzieci oraz całego społeczeństwa, przed którymi nie chroni szczepionka 10-walentna – mówi prof. Ewa Helwich. Tymczasem zlecona przez resort zdrowia opinia AOTMiT – ku zdziwieniu specjalistów – sugeruje równorzędność obu szczepionek.

Odpowiedzialność pielęgniarki za niewłaściwe podanie leku

Podjęcie przez pielęgniarkę czynności wykraczającej poza jej wiedzę i umiejętności zawodowe może być podstawą do podważenia jej należytej staranności oraz przesądzać o winie w przypadku wystąpienia szkody lub krzywdy u pacjenta.

Miłość w białym fartuchu

Na nocnych dyżurach, w gabinecie USG, magazynie albo w windzie. Najczęściej
między lekarzem a pielęgniarką. Romanse są trwałym elementem szpitalnej rzeczywistości. Dlaczego? Praca w szpitalu jest ciężka – fizycznie i psychicznie. Zwłaszcza na chirurgii. W sytuacjach zagrożenia życia działa się tam szybko, na pełnej adrenalinie, często w nocy albo po nocy nieprzespanej. W takiej atmosferze, pracując ramię w ramię, pielęgniarki zbliżają się do chirurgów. Stają się sobie bliżsi. Muszą sobie wzajemnie ufać i polegać na sobie. Z czasem wiedzą o sobie wszystko. Są partnerami w działaniu. I dlatego często stają się partnerami w łóżku, czasami także w życiu. Gdzie uprawiają seks? Wszędzie, gdzie tylko jest okazja. W dyżurce, w gabinecie USG, w pokoju socjalnym, w łazience, a czasem w pustej sali chorych. Kochankowie dobierają się na dyżury, zazwyczaj nocne, często zamieniają się z kolegami/koleżankami, by być razem. (...)




bot