Służba Zdrowia - strona główna
SZ nr 34–42/2011
z 16 maja 2011 r.

Stuknij na okładkę, aby przejść do spisu treści tego wydania


>>> Wyszukiwarka leków refundowanych


Biegunki rotawirusowe – czy warto szczepić dzieci?

Marcin Wełnicki

Biegunka to jeden z najczęstszych objawów chorobowych stwierdzanych u małych dzieci. Może towarzyszyć schorzeniom, które nie dotyczą bezpośrednio układu pokarmowego, np. zapaleniu ucha środkowego, co pediatrzy żartobliwie określają terminem „zespół ucho-brzucho”. Najczęstszą przyczyną ostrej biegunki u dzieci do 5. roku życia są jednak infekcje wirusowe, niemal w 50% przypadków wywołane przez rotawirusy.

Dane epidemiologiczne w Polsce dotyczące zachorowalności na biegunki rotawirusowe u dzieci są szacunkowe, niemniej uważa się, że co roku ma miejsce ok. 170 tysięcy zakażeń, z czego ponad 21 tysięcy pacjentów wymaga hospitalizacji.

Spośród 7 typów należących do rodziny reoviridae rotawirusów 3 są zakaźne dla człowieka. Przechorowanie infekcji jednym z serotypów nie daje odporności krzyżowej. Wirus jest niestety wyjątkowo odporny na czynniki fizyczne oraz powszechnie stosowane środki dezynfekujące, stąd biegunki rotawirusowe często są zakażeniami wewnątrzszpitalnymi (około 11 tys. przypadków rocznie).

Do zakażenia dochodzi najczęściej na drodze fekalno-oralnej, nie wyklucza się jednak także transmisji wirusa drogą kropelkową. Okres wylęgania choroby jest zmienny, objawy mogą pojawić się od kilku godzin do kilku dni po ekspozycji. Obraz kliniczny zakażenia rotawirusowego jest bardzo złożony, w dużej mierze zależy od kondycji układu immunologicznego pacjenta.

Zwykle pierwszym objawem są dolegliwości przypominające infekcję dróg oddechowych, do których dołączają się objawy nieżytu żołądkowo-jelitowego z silnymi bólami brzucha, nudnościami, wodnistą biegunką (do kilkunastu stolców na dobę), czasem także wymioty. Dosyć często występują również bóle mięśni, głowy, dreszcze oraz wysoka gorączka. U małych dzieci mogą wystąpić drgawki gorączkowe. Obfite biegunki i wymioty, utrudniające wczesną realimentację, mogą szybko prowadzić do odwodnienia oraz dyselektrolitemii. W skrajnych wypadkach infekcja rotawirusowa może powodować wstrząs hipowolemiczny i zagrażać życiu dziecka.

U osób z deficytami odporności choroba może przybierać formę przypominającą wstrząs septyczny. Infekcja rotawirusowa jest także potencjalnie niebezpieczna dla osób w wieku podeszłym, obciążonych licznymi schorzeniami współistniejącymi. Objawy ogólne utrzymują się zwykle kilka dni, u niektórych osób dochodzi jednak do znacznego uszkodzenia nabłonka jelita cienkiego oraz wtórnej nietolerancji laktozy. Zaburzenie to ma charakter przejściowy, może być jednak przyczyną przewlekłych biegunek.

Infekcję rotawirusową rozpoznaje się najczęściej na podstawie wywiadu zebranego z pacjentem lub z rodzicami dziecka. Potwierdzeniem rozpoznania jest stwierdzenie obecności antygenu wirusa w kale pacjenta (wirusy są obecne w kale do tygodnia po ustąpieniu objawów choroby), dodatni wynik badania nie wpływa jednak w żaden sposób na postępowanie terapeutyczne. Podstawą leczenia jest uzupełnienie niedoborów wodno-elektrolitowych, jeżeli to możliwe drogą doustną, oraz wczesna realimentacja. Skuteczną metodą zapobiegania zakażeniom jest natomiast szczepienie dzieci przeciwko rotawirusom.

W Polsce dostępne są 2 szczepionki przeciwko rotawirusom, oba preparaty podawane są w formie zawiesiny doustnej, zawierającej mieszanki żywych, atenuowanych wirusów (serotypy najczęściej wywołujące infekcje). Ich skuteczność w zapobieganiu najcięższym postaciom biegunek szacowana jest na około 90%. Specjaliści podkreślają jednak, że rolą szczepień przeciwko rotawirusom nie jest zmniejszenie ogólnej liczby infekcji, ale obniżenie liczby hospitalizacji związanych z najcięższymi postaciami choroby oraz zmniejszenie częstości występowania groźnych powikłań. Może więc się zdarzyć, że pomimo szczepienia u dziecka wystąpi biegunka rotawirusowa, jednak przebieg choroby będzie znacznie łagodniejszy niż u dziecka niezaszczepionego.

Szczepienie przeciwko ratowirusom jest zalecane wszystkim dzieciom od 6. tygodnia życia. W zależności od wybranego preparatu, schemat szczepienia przewiduje podanie 2 lub 3 dawek: pierwsza dawka po ukończeniu 6. tygodnia życia, kolejna po 4 tygodniach od pierwszej, ewentualna 3. dawka 4 tygodnie po drugiej. W przypadku schematu dwudawkowego zaleca się, aby cykl zakończyć przed 16. tygodniem życia dziecka, w przypadku schematu trzydawkowego – przed 20.–22. tygodniem życia. Ostatecznie szczepienie należy zakończyć przed 26. tygodniem życia dziecka. Jeśli podanie drugiej lub trzeciej dawki w tym terminie nie było możliwe, należy z niej zrezygnować. Nie stosuje się dawek przypominających.

Ponieważ szczepionka jest dostępna w postaci zawiesiny doustnej, rodzice dzieci mogą mieć wątpliwości co do jej skuteczności, gdy dziecko wypluje lek lub zwróci go wraz z pokarmem. Podanie dodatkowej, zastępczej dawki leku należy rozważyć tylko wtedy, jeśli taka sytuacja ma miejsce w trakcie wizyty u lekarza, bezpośrednio po podaniu szczepionki. W pozostałych przypadkach specjaliści zapewniają, że na błonach śluzowych jamy ustnej dziecka pozostaje wystarczająca ilość żywych wirusów, aby po namnożeniu wystymulować odporność organizmu.

W przeszłości sugerowano, że stosowanie szczepionek przeciwko rotawirusom zwiększa ryzyko wgłobienia. Dalsze obserwacje nie potwierdziły tych obaw, niemniej szczepionka ta jest przeciwwskazana u dzieci z epizodem wgłobienia samoistnego w wywiadzie oraz wadami przewodu pokarmowego, predestynującymi do tego schorzenia. Należy także pamiętać, że omawiany lek jest szczepionką zawierającą żywe wirusy i o związanych z tym faktem standardowych zastrzeżeniach.


Na podstawie:

  • Szajewska H., Albrecht P., Ostre biegunki wirusowe u dzieci. Pediatria Pol. 1997,72, 495-498
  • Mrukowicz J., Szajewska H., Vesikari T. Options for the prevention of rotavirus disease other than vaccination. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr. 2008;46 Suppl. 2:S32-7
  • Szenborn L. Znaczenie zakażeń rotawirusowych w praktyce ambulatoryjnej i klinicznej oraz możliwości profilaktyki. Zakażenie nr 4/2007
  • Szajewska H., Chmielewska A. Powikłania zakażenia RV – przegląd piśmiennictwa. Pediatria współczesna 2008, 10, 1
  • Mrożek-Budzyn D. Wakcynologia praktyczna. a-medical press. Wyd I (luty 2009).




    Najpopularniejsze artykuły

    Astronomiczne rachunki za leczenie w USA

    Co roku w USA ponad pół miliona rodzin ogłasza bankructwo z powodu horrendalnie wysokich rachunków za leczenie. Bo np. samo dostarczenie chorego do szpitala może kosztować nawet pół miliona dolarów! Prezentujemy absurdalnie wysokie rachunki, jakie dostają Amerykanie. I to mimo ustawy, która rok temu miała zlikwidować zjawisko szokująco wysokich faktur.

    Rzeczpospolita bezzębna

    Polski trzylatek statystycznie ma aż trzy zepsute zęby. Sześciolatki mają próchnicę częściej niż ich rówieśnicy w Ugandzie i Wietnamie. Na fotelu dentystycznym ani razu w swoim życiu nie usiadł co dziesiąty siedmiolatek. Statystyki dotyczące starszych napawają grozą: 92 proc. nastolatków i 99 proc. dorosłych ma próchnicę. Przeciętny Polak idzie do dentysty wtedy, gdy nie jest w stanie wytrzymać bólu i jest mu już wszystko jedno, gdzie trafi.

    Wołanie o profilaktykę

    Z dr. n. med. Krzysztofem Walczewskim, ordynatorem oddziału psychiatrii w Szpitalu Klinicznym im. dr. Józefa Babińskiego SP ZOZ w Krakowie i autorem programu profilaktyki depresji w woj. małopolskim „Wyprzedzić smutek” rozmawia Katarzyna Cichosz.

    Ciemna strona eteru

    Zabrania się sprzedaży eteru etylowego i jego mieszanin – stwierdzał artykuł 3 uchwalonej przez sejm ustawy z dnia 22 czerwca 1923 r. w przedmiocie substancji i przetworów odurzających. Nie bez kozery, gdyż, jak podawały statystyki, aż 80 proc. uczniów szkół narkotyzowało się eterem. Nauczyciele bili na alarm – używanie przez dzieci i młodzież eteru prowadzi do ich otępienia. Lekarze wołali – eteromania to zguba dla organizmu, prowadzi do degradacji umysłowej, zaburzeń neurologicznych, uszkodzenia wątroby. Księża z ambon przestrzegali – eteryzowanie się nie tylko niszczy ciało, ale i duszę, prowadząc do uzależnienia.

    50 lat krakowskiej kardiochirurgii dziecięcej

    Krakowska kardiochirurgia dziecięca w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie-Prokocimiu zajmuje się leczeniem wrodzonych wad serca u dzieci i młodzieży z całej Polski, a także z zagranicy. Ma na swoim koncie wiele sukcesów. W 2010 r. Klinika została uznana za najlepszą w plebiscycie ośrodków kardiochirurgii dziecięcej i otrzymała dyplom i nagrodę tygodnika „Newsweek” za zajęcie I miejsca w Polsce. W 2013 r. Klinikę Kardiochirurgii Dziecięcej w Krakowie wyróżniono pierwszą lokatą dla najlepszego ośrodka medycznego w kraju i „Złotym Skalpelem” przyznawanym przez redakcję „Pulsu Medycyny”. Powtórnie „Złoty Skalpel” przyznano jej w 2016 r. W tym roku obchodzi jubileusz 50-lecia.

    Rozmawiajmy o bezpieczeństwie lekowym

    Nie milkną komentarze po opublikowaniu projektu nowelizacji ustawy refundacyjnej. W różnych aspektach i różnym tonie wypowiadało się na jego temat wiele środowisk. Ostatnio głos zabrały organizacje branżowe, zrzeszające podmioty branży farmaceutycznej.

    Kongres Zdrowia Publicznego 2022

    W jakiej sytuacji po bez mała trzech latach pandemii znajduje się system ochrony zdrowia w Polsce? Co ze zdrowiem publicznym, poddanym przeciążeniom pandemii COVID-19 oraz skutków wojny w Ukrainie? Czy możliwe jest funkcjonowanie i zarządzanie wrażliwym dobrem, którym jest zdrowie i życie, w warunkach permanentnego kryzysu? Te, i nie tylko te, pytania mocno wybrzmiewały podczas IX Kongresu Zdrowia Publicznego (8–9 grudnia, Warszawa).

    Problem nie zawsze rozumiany

    Z Ewą Jędrys, prezes Fundacji Pomocy Chorym Psychicznie im. Tomasza Deca w Krakowie rozmawia Katarzyna Cichosz.

    Minister bez żadnego trybu

    Adam Niedzielski „jedynką” na poznańskiej liście PiS? Pod koniec 2022 roku minister zdrowia zadeklarował, że przygotowuje się do startu w jesiennych wyborach parlamentarnych. Powód? Poselski mandat i obecność w sejmie przekładają się, zdaniem Niedzielskiego, na większą skuteczność w przeprowadzaniu kluczowych decyzji. Skoro już o skuteczności mowa…

    Reforma systemu psychiatrii zbacza z wyznaczonego kursu

    Rozmowa z Markiem Balickim, byłym pełnomocnikiem ministra zdrowia ds. reformy psychiatrii dorosłych i byłym kierownikiem biura ds. pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017–2022, ministrem zdrowia w latach 2003 oraz 2004–2005.

    Leki, patenty i przymusowe licencje

    W nowych przepisach przygotowanych przez Komisję Europejską zaproponowano wydłużenie monopolu lekom, które odpowiedzą na najpilniejsze potrzeby zdrowotne. Ma to zachęcić firmy farmaceutyczne do ich produkcji. Jednocześnie Komisja proponuje wprowadzenie przymusowego udzielenia licencji innej firmie na produkcję chronionego leku, jeśli posiadacz patentu nie będzie w stanie dostarczyć go w odpowiedniej ilości w sytuacjach kryzysowych.

    Różne oblicza zakrzepicy

    Choroba zakrzepowo-zatorowa, potocznie nazywana zakrzepicą to bardzo demokratyczne schorzenie. Nie omija nikogo. Z jej powodu cierpią politycy, sportowcy, aktorzy, prawnicy. Przyjmuje się, że zakrzepica jest trzecią najbardziej rozpowszechnioną chorobą układu krążenia.

    Leczenie wspomagające w przewlekłym zapaleniu prostaty

    Terapia przewlekłego zapalenia stercza zarówno postaci bakteryjnej, jak i niebakteryjnej to duże wyzwanie. Wynika to między innymi ze słabej penetracji antybiotyków do gruczołu krokowego, ale także z faktu utrzymywania się objawów, mimo skutecznego leczenia przeciwbakteryjnego.

    ZUS zwraca koszty podróży

    Osoby wezwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do osobistego stawiennictwa na badanie przez lekarza orzecznika, komisję lekarską, konsultanta ZUS często mają do przebycia wiele kilometrów. Przysługuje im jednak prawo do zwrotu kosztów przejazdu. ZUS zwraca osobie wezwanej na badanie do lekarza orzecznika oraz na komisję lekarską koszty przejazdu z miejsca zamieszkania do miejsca wskazanego w wezwaniu i z powrotem. Podstawę prawną stanowi tu Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 grudnia 2004 r. (...)

    Wczesny hormonozależny rak piersi – szanse rosną

    Wczesny hormonozależny rak piersi u ponad 30% pacjentów daje wznowę nawet po bardzo wielu latach. Na szczęście w kwietniu 2022 roku pojawiły się nowe leki, a więc i nowe możliwości leczenia tego typu nowotworu. Leki te ograniczają ryzyko nawrotu choroby.

    Pokonać strach przed stratą dziecka

    Z Katarzyną Wolską, naszą redakcyjną koleżanką i mamą małej Tosi, rozmawia Martyna Tomczyk.




  • bot