Służba Zdrowia - strona główna
SZ nr 80–84/2009
z 26 października 2009 r.

Stuknij na okładkę, aby przejść do spisu treści tego wydania


>>> Wyszukiwarka leków refundowanych


Lekarz wobec śmierci

Jan Osiecki

Czy zapalając znicz w Dzień Wszystkich Świętych myślą o śmierci? Czym dla młodych lekarzy jest umieranie?

Nasza generacja wyparła śmierć ze świadomości. O śmierci się nie mówi, nie ma na nią miejsca w świecie, który zachorował na wieczną młodość. Dziś odmawiamy śmierci prawa bytu – uważa prof. Andrzej Szczeklik.

Akceptacja nieuchronności śmierci jest trudna nawet dla lekarza, chociaż oswaja się on z umieraniem od pierwszego roku studiów, ba, od pierwszego tygodnia nauki, gdy zaczyna zajęcia w prosektorium.

– Kiedy zaczynałem studiować, sądziłem, że śmierć dotyczy wyłącznie ciężko chorych. Gdy na nasz oddział trafiła pani profesor, jedna z pionierów onkologii w Polsce, zrozumiałem, że choroba i śmierć przytrafiają się też lekarzom. I że trzeba się umieć z tym zmierzyć – mówi Tomek, młody onkolog.

– Pierwszy listopada to dla mnie dzień, w którym się wyśpię. Nie mam dyżuru, nie będę myśleć o pacjentach ani o śmierci. Wiem, że nie ma przed nią ucieczki. Umieranie jest wpisane w życie, taka jest naturalna kolej rzeczy – wyznaje Bartek, młody anestezjolog z warszawskiego szpitala.

Trudne bywa zaakceptowanie własnej śmiertelności, ale też pogodzenie się ze śmiercią pacjenta. Porażka boli.

– Kilkanaście godzin stałem przy stole i walczyłem o życie dziecka. Nie udało się. Wyszedłem z sali operacyjnej, otworzyłem butelkę wódki i wypiłem ją niemal jednym haustem – opowiadał o jednej ze swoich porażek nieżyjący profesor Zbigniew Religa.

Pierwsza śmierć

Może dlatego, że śmierć widzą codziennie, młodzi lekarze żyją ostrożniej niż inni: spokojniej zachowują się za kierownicą, jeżdżą bez brawury i szarżowania. Kres życia może nastąpić przecież w mgnieniu oka, wcześniej niż ktokolwiek mógłby zakładać.
– Śmierć stale mi towarzyszy. Na dyżurze umiera średnio 3–4 pacjentów. Kiedy mam tylko 1 zgon, taki dyżur jest jak święto – mówi onkolog Tomek.

Śmierć pacjenta zapada w pamięć. – Pierwszy pacjent zmarł na moim pierwszym w życiu dyżurze: dziecko z zachłystowym zapaleniem płuc. Zatrzymywało się 15 razy, walczyłam do czwartej rano – wspomina Ewa Kopacz. – Z pespektywy czasu wiem, że łatwiej przyjąć śmierć dorosłego. Gdy umiera dziecko, trudniej sobie z tym poradzić – dodaje.

Tomek zaczynając specjalizację na onkologii, dostawał pacjentów bliskich śmierci. Żeby nic nie mógł zepsuć. – Pomysł na naukę dobry, ale depresyjny – przyznaje. – Kiedy młody lekarz już coś umie, zaczynają trafiać do niego pacjenci rozpoczynający leczenie. Wtedy pojawia się ulga, wręcz euforia, bo widać, że terapia działa.

– Najpiękniejsze są chwile, kiedy pacjentki wychodzą do domu – opowiada. – Ale po tej radości znów jest kubeł zimnej wody na głowę. Osoby, które wyleczyłeś, wracają. I diagnozujesz rozsianie nowotworu. Możemy leczyć, zmieniać leki. Ale wiadomo, że cudu nie będzie. Walczymy, by maksymalnie przedłużyć życie. I chyba to najbardziej uderza w psychikę – dodaje.

Nauczyć się umierania

– Czym jest śmierć? Końcem – mówi Bartek. Milknie na dłuższą chwilę, myślami jest chyba daleko. Ma szczęście, z 3000 jego pacjentów zmarło może 30.

Tomek nie chce nawet liczyć, ilu swoich pacjentów nie spotka już na tym świecie. – Ich śmierć jest trudna, bo świetnie się znamy. Na onkologii istnieją specyficzne relacje pacjent–lekarz, pacjent, jeśli to możliwe, zawsze trafia do tego samego lekarza, lekarz często poznaje rodzinę pacjenta, przez co staje się z nim jeszcze bardziej emocjonalnie związany.

Udzielania czy raczej nieudzielania odpowiedzi na trudne pytania pacjentów można się szybko nauczyć. – Kiedy pada pytanie: Czy będę żyć? – mówię: „Będzie pani żyć aż do samej śmierci”. I to najprawdziwsza prawda. Nie kłamię też, kiedy padają bardziej konkretne pytania. Choć czasem lepiej coś przemilczeć – przyznaje Tomek.

Dance macabre

– Kiedy najmocniej przeżyłam śmierć? Po studiach byłam lekarzem sądowym. Wezwano mnie do topielca. Był to mały chłopiec, chyba pięcioletni. Gdy zwłoki wyciągnięto z wody, chwyciła je matka i, oszalała z bólu, tuliła je w ramionach kilka godzin. A ja byłam obok, żeby w końcu wypełnić kartę zgonu – opowiada Ewa Kopacz.

– Najbardziej mnie wkurza śmierć niepotrzebna. Taka, która się wydarza dlatego, że ktoś zerwał ze sprzętu nalepkę z ostrzeżeniem, że jest on uszkodzony czy wyrzucił jakąś ważną część. Człowiek umiera, a ja jestem bezsilny – wyznaje Bartek.

Tomek, pytany o śmierć, przypomina średniowieczną maksymę: „Memento mori”. – Dziś usiłujemy o niej zapomnieć. Ale jeśli nie godzisz się na śmierć, to znaczy, że nie godzisz się na życie. Jeśli boisz się umrzeć, to tak naprawdę oznacza, że boisz się żyć – przekonuje. – Dance macabre, wbrew pozorom, nie jest obrazem przerażającym. Bo śmierć trzeba oswoić, choćby z nią tańcząc – dodaje.

Gdy umiera kolejny pacjent na oddziale Tomka, lekarze tworzą grupę samopomocową. Do psychologa zatrudnionego w klinice zaglądają rzadko. Lepiej się czują w swoim gronie. A stres zamieniają w absurd.

– Gdy pani z administracji zaczyna się wtedy wkurzać żądając ode mnie jakichś papierów, czy ma pretensje z błahej przyczyny – gaszę ją w sekundę wyznaniem: „Ja też panią kocham” – mówi.


Wypowiedź prof. Andrzeja Szczeklika pochodzi z książki „Dobry zawód” autorstwa Krystyny Bochenek i Dariusza Kortki.




Najpopularniejsze artykuły

Astronomiczne rachunki za leczenie w USA

Co roku w USA ponad pół miliona rodzin ogłasza bankructwo z powodu horrendalnie wysokich rachunków za leczenie. Bo np. samo dostarczenie chorego do szpitala może kosztować nawet pół miliona dolarów! Prezentujemy absurdalnie wysokie rachunki, jakie dostają Amerykanie. I to mimo ustawy, która rok temu miała zlikwidować zjawisko szokująco wysokich faktur.

Rzeczpospolita bezzębna

Polski trzylatek statystycznie ma aż trzy zepsute zęby. Sześciolatki mają próchnicę częściej niż ich rówieśnicy w Ugandzie i Wietnamie. Na fotelu dentystycznym ani razu w swoim życiu nie usiadł co dziesiąty siedmiolatek. Statystyki dotyczące starszych napawają grozą: 92 proc. nastolatków i 99 proc. dorosłych ma próchnicę. Przeciętny Polak idzie do dentysty wtedy, gdy nie jest w stanie wytrzymać bólu i jest mu już wszystko jedno, gdzie trafi.

Wołanie o profilaktykę

Z dr. n. med. Krzysztofem Walczewskim, ordynatorem oddziału psychiatrii w Szpitalu Klinicznym im. dr. Józefa Babińskiego SP ZOZ w Krakowie i autorem programu profilaktyki depresji w woj. małopolskim „Wyprzedzić smutek” rozmawia Katarzyna Cichosz.

Ciemna strona eteru

Zabrania się sprzedaży eteru etylowego i jego mieszanin – stwierdzał artykuł 3 uchwalonej przez sejm ustawy z dnia 22 czerwca 1923 r. w przedmiocie substancji i przetworów odurzających. Nie bez kozery, gdyż, jak podawały statystyki, aż 80 proc. uczniów szkół narkotyzowało się eterem. Nauczyciele bili na alarm – używanie przez dzieci i młodzież eteru prowadzi do ich otępienia. Lekarze wołali – eteromania to zguba dla organizmu, prowadzi do degradacji umysłowej, zaburzeń neurologicznych, uszkodzenia wątroby. Księża z ambon przestrzegali – eteryzowanie się nie tylko niszczy ciało, ale i duszę, prowadząc do uzależnienia.

50 lat krakowskiej kardiochirurgii dziecięcej

Krakowska kardiochirurgia dziecięca w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie-Prokocimiu zajmuje się leczeniem wrodzonych wad serca u dzieci i młodzieży z całej Polski, a także z zagranicy. Ma na swoim koncie wiele sukcesów. W 2010 r. Klinika została uznana za najlepszą w plebiscycie ośrodków kardiochirurgii dziecięcej i otrzymała dyplom i nagrodę tygodnika „Newsweek” za zajęcie I miejsca w Polsce. W 2013 r. Klinikę Kardiochirurgii Dziecięcej w Krakowie wyróżniono pierwszą lokatą dla najlepszego ośrodka medycznego w kraju i „Złotym Skalpelem” przyznawanym przez redakcję „Pulsu Medycyny”. Powtórnie „Złoty Skalpel” przyznano jej w 2016 r. W tym roku obchodzi jubileusz 50-lecia.

Rozmawiajmy o bezpieczeństwie lekowym

Nie milkną komentarze po opublikowaniu projektu nowelizacji ustawy refundacyjnej. W różnych aspektach i różnym tonie wypowiadało się na jego temat wiele środowisk. Ostatnio głos zabrały organizacje branżowe, zrzeszające podmioty branży farmaceutycznej.

Kongres Zdrowia Publicznego 2022

W jakiej sytuacji po bez mała trzech latach pandemii znajduje się system ochrony zdrowia w Polsce? Co ze zdrowiem publicznym, poddanym przeciążeniom pandemii COVID-19 oraz skutków wojny w Ukrainie? Czy możliwe jest funkcjonowanie i zarządzanie wrażliwym dobrem, którym jest zdrowie i życie, w warunkach permanentnego kryzysu? Te, i nie tylko te, pytania mocno wybrzmiewały podczas IX Kongresu Zdrowia Publicznego (8–9 grudnia, Warszawa).

Problem nie zawsze rozumiany

Z Ewą Jędrys, prezes Fundacji Pomocy Chorym Psychicznie im. Tomasza Deca w Krakowie rozmawia Katarzyna Cichosz.

Minister bez żadnego trybu

Adam Niedzielski „jedynką” na poznańskiej liście PiS? Pod koniec 2022 roku minister zdrowia zadeklarował, że przygotowuje się do startu w jesiennych wyborach parlamentarnych. Powód? Poselski mandat i obecność w sejmie przekładają się, zdaniem Niedzielskiego, na większą skuteczność w przeprowadzaniu kluczowych decyzji. Skoro już o skuteczności mowa…

Reforma systemu psychiatrii zbacza z wyznaczonego kursu

Rozmowa z Markiem Balickim, byłym pełnomocnikiem ministra zdrowia ds. reformy psychiatrii dorosłych i byłym kierownikiem biura ds. pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017–2022, ministrem zdrowia w latach 2003 oraz 2004–2005.

Leki, patenty i przymusowe licencje

W nowych przepisach przygotowanych przez Komisję Europejską zaproponowano wydłużenie monopolu lekom, które odpowiedzą na najpilniejsze potrzeby zdrowotne. Ma to zachęcić firmy farmaceutyczne do ich produkcji. Jednocześnie Komisja proponuje wprowadzenie przymusowego udzielenia licencji innej firmie na produkcję chronionego leku, jeśli posiadacz patentu nie będzie w stanie dostarczyć go w odpowiedniej ilości w sytuacjach kryzysowych.

Różne oblicza zakrzepicy

Choroba zakrzepowo-zatorowa, potocznie nazywana zakrzepicą to bardzo demokratyczne schorzenie. Nie omija nikogo. Z jej powodu cierpią politycy, sportowcy, aktorzy, prawnicy. Przyjmuje się, że zakrzepica jest trzecią najbardziej rozpowszechnioną chorobą układu krążenia.

Leczenie wspomagające w przewlekłym zapaleniu prostaty

Terapia przewlekłego zapalenia stercza zarówno postaci bakteryjnej, jak i niebakteryjnej to duże wyzwanie. Wynika to między innymi ze słabej penetracji antybiotyków do gruczołu krokowego, ale także z faktu utrzymywania się objawów, mimo skutecznego leczenia przeciwbakteryjnego.

ZUS zwraca koszty podróży

Osoby wezwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do osobistego stawiennictwa na badanie przez lekarza orzecznika, komisję lekarską, konsultanta ZUS często mają do przebycia wiele kilometrów. Przysługuje im jednak prawo do zwrotu kosztów przejazdu. ZUS zwraca osobie wezwanej na badanie do lekarza orzecznika oraz na komisję lekarską koszty przejazdu z miejsca zamieszkania do miejsca wskazanego w wezwaniu i z powrotem. Podstawę prawną stanowi tu Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 grudnia 2004 r. (...)

Wczesny hormonozależny rak piersi – szanse rosną

Wczesny hormonozależny rak piersi u ponad 30% pacjentów daje wznowę nawet po bardzo wielu latach. Na szczęście w kwietniu 2022 roku pojawiły się nowe leki, a więc i nowe możliwości leczenia tego typu nowotworu. Leki te ograniczają ryzyko nawrotu choroby.

Pokonać strach przed stratą dziecka

Z Katarzyną Wolską, naszą redakcyjną koleżanką i mamą małej Tosi, rozmawia Martyna Tomczyk.




bot