Służba Zdrowia - strona główna
SZ nr 29–32/2003
z 17 kwietnia 2003 r.

Stuknij na okładkę, aby przejść do spisu treści tego wydania


>>> Wyszukiwarka leków refundowanych


Szczególne piękno dzieci chorych

Ks. Waldemar Chrostowski

Postrzeganie przez nas choroby i cierpienia wynika z chrześcijańskiej koncepcji osoby ludzkiej. W dokumencie Dolentium hominum, wydanym 11 lutego 1985 r. i ustanawiającym Papieską Komisję Duszpasterstwa Służby Zdrowia, Jan Paweł II napisał: "Zbliżając się do chorych i do tajemnicy cierpienia, Kościół kieruje się ściśle określoną koncepcją osoby ludzkiej i jej przeznaczeniem w planie Bożym. Według tej koncepcji celem medycyny i zabiegów leczniczych jest nie tylko dobro i zdrowie ciała, lecz osoby jako takiej, której ciało zostało dotknięte chorobą. Choroba bowiem i cierpienie są doświadczeniem, które dotyczy nie tylko ciała, ale całego człowieka w jego jedności duszy i ciała. Wiemy zresztą, że niekiedy źródło i prawdziwa przyczyna choroby przejawiającej się w ciele znajduje się w zakamarkach ludzkiej psychiki".

Jan Paweł II nie tylko mówi o cierpieniu, lecz go doświadcza i jest wiarygodnym świadkiem tego, jak dojrzały w wierze chrześcijanin może i powinien je przyjąć i przeżywać. Już we wczesnym dzieciństwie Karol Wojtyła przeżył śmierć matki, jako młody chłopiec pożegnał na zawsze starszego brata, nieco później zaś również ojca. Młodość Karola przypadła na okres wojny i okupacji, doznał wtedy niejednego upokorzenia i doświadczył wielu trudności. Stawszy się dorosłym, jako ksiądz, biskup i kardynał, wielokrotnie spotykał się z cierpiącymi, także z cierpiącymi dziećmi.

Pontyfikat Jana Pawła II można podzielić na dwie części, dla których cezurę stanowi 13 maja 1981 r., czyli dzień zamachu na jego życie. Osobiste przeżycia, liczne kontakty z chorymi i personelem medycznym oraz doświadczenie własnego cierpienia i rekonwalescencji stanowią najważniejsze podglebie Jana Pawła II "Ewangelii cierpienia". Jej szczególny aspekt to wzgląd na cierpienie dzieci.

Cierpienie ludzkie przede wszystkim mnie onieśmielało

W rozmowie z Andre Frossardem Jan Paweł II wyznał: "Wiem z własnego doświadczenia, przede wszystkim z okresu mojej młodości, że cierpienie ludzkie przede wszystkim mnie onieśmielało. Trudno mi było przez pewien czas zbliżać się do cierpiących, gdyż odczuwałem jakby wyrzut, że oni cierpią, podczas gdy ja jestem od tego cierpienia wolny. Prócz tego czułem się skrępowany uważając, że wszystko, co mogłem im powiedzieć, nie ma pokrycia po prostu dlatego, że to oni cierpią, a nie ja".

To niezwykłe wyznanie złożył człowiek, który w dzieciństwie i młodości przeżył śmierć obojga rodziców i brata. Świadczy to, że związany z tym ból potrafił przezwyciężyć siłą wiary w Boga, która nadała sens tym bolesnym doświadczeniom. Nie mniej wstrząsające wyznanie znalazło się w książce "Dar i Tajemnica", w nawiązaniu do okropności II wojny światowej: "Otóż w tym wielkim i straszliwym theatrum drugiej wojny światowej wiele zostało mi oszczędzone. Przecież każdego dnia mogłem zostać wzięty z ulicy, z kamieniołomu czy z fabryki i wywieziony do obozu. Nieraz nawet zapytywałem samego siebie: tylu moich rówieśników ginęło, a dlaczego nie ja?" Trzeba naprawdę silnej wiary religijnej oraz poczucia głębokiej człowieczej solidarności, by w zetknięciu z cierpieniem i śmiercią stawiać tak szczere i odważne pytania.

Doświadczenie cierpienia stało się udziałem Ojca Świętego w początkach jego pontyfikatu. W półtora tygodnia po zamachu na życie papieża, 24 maja 1981 r., w rzymskiej klinice Gemelli Jan Paweł II powiedział: "Dziś zwracam się w szczególny sposób do chorych. Sam chory, jak oni, przynoszę im słowa pokrzepienia i nadziei. Kiedy nazajutrz po wyborze na Stolicę Piotrową przybyłem z wizytą do polikliniki Gemelli (nowo wybrany papież odwiedził ciężko chorego przyjaciela, biskupa Andrzeja Marię Deskura), powiedziałem, że pragnę oprzeć moje papieskie posługiwanie na tych, którzy cierpią. Opatrzność zrządziła, bym do polikliniki Gemelli powrócił jako chory. Potwierdzam dzisiaj przekonanie, wypowiedziane wtedy: cierpienie, przyjęte w zjednoczeniu z cierpiącym Chrystusem, ma nieporównywalną z niczym skuteczność w urzeczywistnianiu Bożego planu zbawienia".

Prawie ćwierć wieku sprawowania posługi papieskiej zaowocowało niezliczonymi dokonaniami Ojca Świętego. Na pierwszym planie stawia się zazwyczaj jego niestrudzone nauczanie i liczne podróże apostolskie po świecie i po Italii, audiencje dla wiernych i spotkania z osobistościami życia publicznego.

Od kilku lat Ojciec Święty musiał zwolnić tempo swojej dynamicznej posługi. Widać wyraźnie, że choruje i cierpi. Jego los można odnieść do losu Jezusa Chrystusa, który przemierzał niegdyś drogi Galilei i całej Palestyny, nauczał, przynosił ulgę, uzdrawiał i dokonywał cudów, pomagał, wspierał i działał na wiele innych sposobów. Ale najwięcej dokonał wówczas, gdy został przybity do krzyża i zawieszony między niebem a ziemią, gdy został całkowicie unieruchomiony i cierpiał ponad wszelkie wyobrażenia. W analogii do tego misterium męki i śmierci Zbawiciela, również pontyfikat Jana Pawła II stał się w pełnym tego słowa znaczeniu "pontyfikatem cierpienia", a jest to jeden z najistotniejszych wymiarów tak podkreślanej przez niego i wypełnianej własnym życiem "nowej ewangelizacji".

Milczenie Boga?

W świecie stworzonym przez Boga cierpienie dzieci, jak w ogóle cierpienie niewinnych, stale wywołuje sprzeciw i bywa przyczyną wielu zarzutów stawianych Bogu. Jan Paweł II wiele razy podejmował ów dramatyczny wątek. Uczynił to również w przemówieniu wygłoszonym 8 czerwca 1982 r. w rzymskim szpitalu dziecięcym Bambino Gesu: "Wizyta w szpitalu, a szczególnie w szpitalu dziecięcym, wywołuje z głębi serca pewne zasadnicze pytania co do sensu życia i egzystencji człowieka; ciągłe istnienie dręczącego cierpienia, nieuchronnego cierpienia, dotykającego zwłaszcza niewinnych, jawi się zdumionemu i zagubionemu umysłowi ludzkiemu jako prawdziwy skandal (...) Bolesny, rozdzierający płacz cierpiącego dziecka może wydać się niejako protestem całej ludzkości wobec niezgłębionego milczenia Boga, który dopuszcza istnienie takiego bólu". Prawda o człowieku, który widząc cierpienia niewinnych, szczególnie cierpienia dzieci, rzuca wyzwanie Bogu, jest dobrze znana rodzicom i rodzinie, nauczycielom i wychowawcom, a także lekarzom i personelowi medycznemu. W świecie, którym włada wszechmogący i sprawiedliwy Bóg, cierpienie dzieci wywołuje głośne sprzeciwy i bunt, których sedno stanowi zarzut o "milczeniu" Boga.

W tym miejscu wiara chrześcijańska nie zostawia ludzi samym sobie, nie jest też bezradna ani bezsilna wobec groźby popadnięcia w rozpacz. "Tam, gdzie umysł ludzki zdaje się zderzać z murem ciemności – kontynuował Ojciec Święty – i czuje się uprawniony do przyjmowania postawy buntu, Słowo Boże wprowadza nas w >tajemnicę< ludzkiego cierpienia, przedstawiając naszemu myśleniu i naszemu doświadczeniu Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, jako wcielenie opiewanej przez proroka postaci >>Sługi cierpiącego<< i >>Męża boleści<< (Iz 53,3), Jezusa wzruszającego się głęboko cierpieniem innych i przyjmującego całkowicie ból swej Męki i śmierci, koniecznych etapów na drodze do chwały zmartwychwstania".

Cierpienie niewinnych, jeżeli zostanie przyjęte i przeżywane z wiarą, stanowi współudział w cierpieniu niewinnego Jezusa. Przeznaczeniem cierpienia podjętego w łączności z Jezusem jest chwała, która stała się Jego udziałem. Dylematy związane z bólem i cierpieniem nie wyczerpują swego znaczenia w wąskich ramach tego świata. Ukierunkowują człowieka ku wieczności, która nadaje ostateczny sens wszystkiemu, czego obecnie doświadczamy.

Zwracając się 8 września 1985 r. podczas pielgrzymki do Liechtensteinu do środowisk medycznych, Ojciec Święty powiedział o chorobach, ułomności i dolegliwościach: "Zwłaszcza tam, gdzie zawodzi sztuka lekarska, jedynie wiara chrześcijańska może rozjaśnić drogę do mrocznej tajemnicy cierpienia. Chrystusowa Dobra Nowina nie zdoła wprawdzie usunąć zewnętrznych dolegliwości, ale może je uczynić znośniejszymi, ukazując głębszy sens cierpienia i pozwalając je zrozumieć. W cierpieniu dopuszczonym albo nawet przeznaczonym nam przez Bożą Opatrzność, spotykamy się ostatecznie z niezgłębioną tajemnicą śmierci i zmartwychwstania samego Chrystusa. Jest to Jego wezwanie do szczególnego rodzaju naśladowania – do naśladowania Krzyża".

Te wzniosłe słowa zostały skierowane do dorosłych. Zwykło się uważać, że dzieci nie są w stanie zracjonalizować swojego cierpienia, to znaczy zrozumieć go i wytłumaczyć. Jednak cierpiące dzieci są o wiele dojrzalsze nie tylko od swoich rówieśników, lecz i od wielu dorosłych. Nasuwa się tu przykład kilkuletniej dziewczynki, która znajdując się w terminalnej fazie choroby nowotworowej, bardzo cierpiała. Podtrzymywana i pocieszana przez innych, to ona przyniosła im ulgę, mówiąc: "Pan Jezus też cierpiał". Wkrótce przeszła na drugą stronę życia.

Szczególne sanktuarium ludzkiego cierpienia

Często się zdarza, że stopień zaawansowania choroby i spowodowowane przez nią wyniszczenie organizmu oraz bezmiar związanego z tym cierpienia czynią wysiłki terapeutyczne lekarzy mało skutecznymi, skazując je w gruncie rzeczy na niepowodzenie. Dotyczy to ludzi w każdym wieku, ale w przypadku dzieci dylematy, przed którymi stają lekarze i personel medyczny, są wyjątkowo bolesne. Właśnie w tym miejscu dotykamy istoty powołania lekarskiego i najgłębiej rozumianej posługi medycznej.

Przybywając do Polski w sierpniu 1991 r., by wziąć udział w Światowym Dniu Młodzieży w Częstochowie, Jan Paweł II udał się najpierw do szpitala dziecięcego w Prokocimiu. Powiedział wtedy: "Opatrzność Boża sprawiła, że pierwsze kroki na szlaku tej pielgrzymki było mi dane skierować do szpitala i to do szpitala dziecięcego, a więc do szczególnego sanktuarium ludzkiego cierpienia (...) A cóż bardziej oczyszczającego i przybliżającego do wszechmocnego i świętego Boga, jak nie cierpienie i ofiara niewinnego człowieka? By wypowiedzieć te słowa trzeba mieć głęboko w sercu osobę Chrystusa, Syna Bożego i Jego tajemnicę paschalną".

W ten sposób Ojciec Święty niejako odwrócił logikę zarzutów kierowanych przeciw Bogu. Cierpienie dzieci to nie powód do obwiniania Go za rzekomą nieobecność lub bezsilność w świecie, który stworzył, lecz przeciwnie – to bezcenna droga przybliżająca człowieka do Bożej wszechmocy i świętości. Fizyczne dolegliwości, ból i słabość cierpiących mogą i powinny być przezwyciężane przez głęboki wysiłek nadania temu, co przeżywają, sensu, który połączy ich los z ofiarą Jezusa Chrystusa, Syna Bożego. Jego męka to zarazem droga do wywyższenia Syna przez Ojca. Dzięki temu urzeczywistnia się znamienny paradoks: "Cierpienie więc człowieka, cierpienie ludzi, którego nie da się uniknąć, przyjęte w duchu wiary, jest źródłem mocy dla cierpiącego i dla innych i jest źródłem mocy dla Kościoła, dla jego zbawczego posłannictwa. Dlatego tak bardzo sobie cenię każde spotkanie z ludźmi chorymi i cierpiącymi".

Podkreślając niezwykłą owocność przyjętego i przeżywanego prawdziwie po chrześcijańsku bólu i słabości, Jan Paweł II dodał: "Prawdę tę pragnę raz jeszcze przekazać wam, drogie dzieci, które przebywacie w tym szpitalu, pragnę przekazać ją waszym rodzicom, tym, którzy was kochają, którzy się wami opiekują, którzy was leczą. I pragnę ją przekazać wszystkim moim rodakom, którzy cierpią w domach, w szpitalach, w różnych zakładach i pragnę ją przekazać chorym i cierpiącym na całym świecie".

Solidarność cierpiących, która znajduje wyraz w osadzeniu ludzkiej słabości w tajemnicy Chrystusa, może się stać źródłem i narzędziem niezwykłej mocy duchowej. Jest ona potrzebna Kościołowi i światu, przestrzegając przed butnym poleganiem wyłącznie na sobie. Jej oddziaływanie i owoce są tym większe, im więcej życiodajnych soków czerpie z chrześcijańskiego postrzegania i przeżywania cierpienia dzieci.

Potrzebny jest drugi człowiek przy cierpiącym

Chorzy i cierpiący są w wielkiej mierze zdani na troskliwość i pomoc innych, zdrowszych i bardziej samodzielnych. "A gdy cierpi wielu ludzi – powiedział Ojciec Święty 26 listopada 1980 r. podczas odwiedzin ofiar trzęsienia ziemi przebywających w szpitalu we włoskim mieście Potenza – potrzeba wielu ludzi, którzy byliby przy tych, którzy cierpią... Powiedziałem, że kiedy ludzie cierpią, kiedy cierpi człowiek, potrzebny jest drugi człowiek przy cierpiącym". Wymóg pomocnej obecności dotyczy w szczególniejszy sposób opieki oraz wspierania chorych i cierpiących dzieci.

Posługa przy chorym, zwłaszcza przy chorym dziecku, ma wiele twarzy. Niezastąpiona jest specjalistyczna i ofiarna praca lekarzy i personelu medycznego, podobnie jak wszelkie inne przejawy troskliwości, tak potrzebnej chorym. Najważniejsza jednak pozostaje, jak wyraził to Ojciec Święty, "sama obecność i posługa obecności". Jej wartość jest nie do przecenienia. "Niekiedy pozostaje przede wszystkim, czy wyłącznie, ta forma świadczenia naszej posługi, naszej posługi ludzkiej, chrześcijańskiej i kapłańskiej. Pozostaje tylko to: obecność. Takie jest i moje błogosławieństwo".

Szłachetna "posługa obecności" jest bezcenna. Oznacza nie tylko doraźną opiekę, ale przede wszystkim dar najgłębszego zbratania, z którego rodzi się umocnienie chorego, przynoszenie mu fizycznej i duchowej ulgi oraz dawanie mu poczucia bezpieczeństwa. Samotność jest wrogiem człowieka. Jest ona w szczególny sposób wrogiem cierpiących. Samotność może prowadzić do zwątpienia i pustki, a te najczściej skutkują rozpaczą. Nie ma większego człowieczego dramatu niż rozpacz cierpiących, zdanych wyłącznie na siebie. Ale największe nieszczęście stanowi samotność cierpiących dzieci. Właśnie one mają szczególne prawo do bratniej solidarności dorosłych w człowieczym doświadczaniu przemijalności i jej skutków, które przedwcześnie stały się ich udziałem.

Wspaniałą nagrodę za obecność przy cierpiących dzieciach stanowi możliwość doświadczenia niezwykłego bogactwa, jakim jest ich piękno. Przebywając 6 czerwca 1991 r. w szpitalu pediatrycznym w Olsztynie Jan Paweł II powiedział: "Piękno dziecka! Bądźmy wciąż wpatrzeni w piękno dziecka, my dorośli. Czy nam Pan Jezus nie powiedział: >>jeśli nie staniecie się jako dzieci, nie wejdziecie do Królestwa Niebieskiego<< (Mt 18,3)? Dzieci są nam potrzebne jako przewodnicy do Boga, do Królestwa Niebieskiego. A więc jest to piękno tylu dzieci i to jeszcze w dodatku dzieci chorych, które są szczególnie piękne. Mogłem się o tym przekonać odwiedzając je".

W tym samym przemówieniu w szpitalu w Olsztynie znalazły się też wielce zobowiązujące papieskie słowa: "Dlatego zwracam się do was, moi drodzy bracia i siostry, którzy pracujecie w tym szpitalu pełniąc różne funkcje w zależności od przygotowania i zawodu. Myślę tu o lekarzach, pielęgniarkach i całym personelu szpitala, a także o wszystkich, którzy pełnią tę służbę samarytańską w naszej Ojczyźnie. Wasza praca jest trudna i bardzo odpowiedzialna, bo chodzi przecież o życie człowieka. Ale jakże jest piękna i jakże ewangeliczna. Cierpienie w każdym z was, w każdym z nas, winno przyzywać miłość i ludzką solidarność. Składam wam wyrazy głębokiego uznania za to, że swoją wiedzą i umiejętnościami służycie chorym dzieciom. Jestem wam wdzięczny za to, że świadczycie pomoc człowiekowi w cierpieniu. Te same słowa wdzięczności kieruję do wszystkich lekarzy, pielęgniarek i służby zdrowia w Polsce. Wasz trud i wysiłek winno docenić całe społeczeństwo i otoczyć szacunkiem tych, którzy ofiarnie pełnią tę służbę".


Redakcja dziękuje za udostępnienie zdjęć szpitalom pediatrycznym w Olsztynie i Prokocimiu. Zostały one wykonane podczas wizyt Ojca Świętego w Polsce w czerwcu i sierpniu 1991 r.




Najpopularniejsze artykuły

Ciemna strona eteru

Zabrania się sprzedaży eteru etylowego i jego mieszanin – stwierdzał artykuł 3 uchwalonej przez sejm ustawy z dnia 22 czerwca 1923 r. w przedmiocie substancji i przetworów odurzających. Nie bez kozery, gdyż, jak podawały statystyki, aż 80 proc. uczniów szkół narkotyzowało się eterem. Nauczyciele bili na alarm – używanie przez dzieci i młodzież eteru prowadzi do ich otępienia. Lekarze wołali – eteromania to zguba dla organizmu, prowadzi do degradacji umysłowej, zaburzeń neurologicznych, uszkodzenia wątroby. Księża z ambon przestrzegali – eteryzowanie się nie tylko niszczy ciało, ale i duszę, prowadząc do uzależnienia.

Rzeczpospolita bezzębna

Polski trzylatek statystycznie ma aż trzy zepsute zęby. Sześciolatki mają próchnicę częściej niż ich rówieśnicy w Ugandzie i Wietnamie. Na fotelu dentystycznym ani razu w swoim życiu nie usiadł co dziesiąty siedmiolatek. Statystyki dotyczące starszych napawają grozą: 92 proc. nastolatków i 99 proc. dorosłych ma próchnicę. Przeciętny Polak idzie do dentysty wtedy, gdy nie jest w stanie wytrzymać bólu i jest mu już wszystko jedno, gdzie trafi.

ZUS zwraca koszty podróży

Osoby wezwane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do osobistego stawiennictwa na badanie przez lekarza orzecznika, komisję lekarską, konsultanta ZUS często mają do przebycia wiele kilometrów. Przysługuje im jednak prawo do zwrotu kosztów przejazdu. ZUS zwraca osobie wezwanej na badanie do lekarza orzecznika oraz na komisję lekarską koszty przejazdu z miejsca zamieszkania do miejsca wskazanego w wezwaniu i z powrotem. Podstawę prawną stanowi tu Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 31 grudnia 2004 r. (...)

Astronomiczne rachunki za leczenie w USA

Co roku w USA ponad pół miliona rodzin ogłasza bankructwo z powodu horrendalnie wysokich rachunków za leczenie. Bo np. samo dostarczenie chorego do szpitala może kosztować nawet pół miliona dolarów! Prezentujemy absurdalnie wysokie rachunki, jakie dostają Amerykanie. I to mimo ustawy, która rok temu miała zlikwidować zjawisko szokująco wysokich faktur.

2023 – stara bieda

Wiara w to, że zmiana daty oznacza nowe szanse, nowe możliwości, nowe otwarcie, od dawna nie dotyczy systemu ochrony zdrowia. I chyba w mało którym obszarze tak dobrze oddaje sytuację odpowiedź: „stara bieda”, gdy komuś przyjdzie do głowy zapytać: „co słychać”. Będzie źle, ale czy beznadziejnie?

Reforma systemu psychiatrii zbacza z wyznaczonego kursu

Rozmowa z Markiem Balickim, byłym pełnomocnikiem ministra zdrowia ds. reformy psychiatrii dorosłych i byłym kierownikiem biura ds. pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2017–2022, ministrem zdrowia w latach 2003 oraz 2004–2005.

Leki, patenty i przymusowe licencje

W nowych przepisach przygotowanych przez Komisję Europejską zaproponowano wydłużenie monopolu lekom, które odpowiedzą na najpilniejsze potrzeby zdrowotne. Ma to zachęcić firmy farmaceutyczne do ich produkcji. Jednocześnie Komisja proponuje wprowadzenie przymusowego udzielenia licencji innej firmie na produkcję chronionego leku, jeśli posiadacz patentu nie będzie w stanie dostarczyć go w odpowiedniej ilości w sytuacjach kryzysowych.

Byle jakość

Senat pod koniec marca podjął uchwałę o odrzuceniu ustawy o jakości w opiece zdrowotnej i bezpieczeństwie pacjenta w całości, uznając ją za niekonstytucyjną, niedopracowaną i zawierającą szereg niekorzystnych dla systemu, pracowników i pacjentów rozwiązań. Sejm wetem senatu zajmie się zaraz po świętach wielkanocnych.

Protonoterapia. Niekończąca się opowieść

Ośrodek protonoterapii w krakowskich Bronowicach kończy w tym roku pięć lat. To ważny moment, bo o leczenie w Krakowie będzie pacjentom łatwiej. To dobra wiadomość. Zła jest taka, że ułatwienia dotyczą tych, którzy mogą za terapię zapłacić.

Leczenie przeciwkrzepliwe u chorych onkologicznych

Ustalenie schematu leczenia przeciwkrzepliwego jest bardzo często zagadnieniem trudnym. Wytyczne dotyczące prewencji powikłań zakrzepowo-zatorowych w przypadku migotania przedsionków czy zasady leczenia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej wydają się jasne, w praktyce jednak, decydując o rozpoczęciu stosowania leków przeciwkrzepliwych, musimy brać pod uwagę szereg dodatkowych czynników. Ostatecznie zawsze chodzi o wyważenie potencjalnych zysków ze skutecznej prewencji/leczenia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej oraz ryzyka powikłań krwotocznych.

Leczenie wspomagające w przewlekłym zapaleniu prostaty

Terapia przewlekłego zapalenia stercza zarówno postaci bakteryjnej, jak i niebakteryjnej to duże wyzwanie. Wynika to między innymi ze słabej penetracji antybiotyków do gruczołu krokowego, ale także z faktu utrzymywania się objawów, mimo skutecznego leczenia przeciwbakteryjnego.

Prosimy o zmiany

Z Agnieszką Lewonowską-Banach, pielęgniarką, dyrektor Zakładu Aktywności Zawodowej U Pana Cogito Pensjonat i Restauracja w Krakowie; sekretarzem Stowarzyszenia Rodzin Zdrowie Psychiczne; członkinią Rady ds. Zdrowia Psychicznego przy Ministerstwie Zdrowia rozmawia Katarzyna Cichosz.

Neonatologia – specjalizacja holistyczna

O specyfice specjalizacji, którą jest neonatologia, z dr n. med. Beatą Pawlus, lekarz kierującą Oddziałem Neonatologii w Szpitalu Specjalistycznym im. Świętej Rodziny w Warszawie oraz konsultant województwa mazowieckiego w dziedzinie neonatologii rozmawia red. Renata Furman.

EBN, czyli pielęgniarstwo oparte na faktach

Rozmowa z dr n. o zdrowiu Dorotą Kilańską, kierowniczką Zakładu Pielęgniarstwa Społecznego i Zarządzania w Pielęgniarstwie w UM w Łodzi, dyrektorką Europejskiej Fundacji Badań Naukowych w Pielęgniarstwie (ENRF), ekspertką Komisji Europejskiej, Ministerstwa Zdrowia i WHO.

Osteotomia okołopanewkowa sposobem Ganza zamiast endoprotezy

Dysplazja biodra to najczęstsza wada wrodzona narządu ruchu. W Polsce na sto urodzonych dzieci ma ją czworo. W Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym pod kierownictwem dr. Jarosława Felusia przeprowadzane są operacje, które likwidują ból i kupują pacjentom z tą wadą czas, odsuwając konieczność wymiany stawu biodrowego na endoprotezę.

Promieniowanie ultrafioletowe

Piękna opalenizna zwykle kojarzy się ze zdrowiem. Czy jest to dobre skojarzenie? Dla wielu tak. To ich przyciągają solaria, by niezależnie od pory roku mogli wyglądać jak po pobycie na nadmorskiej plaży. Opalanie to ekspozycja naszej skóry na promieniowanie ultrafioletowe. Efekty tego oddziaływania na ludzką skórę budzą coraz większy niepokój świata medycznego, a ze zdrowiem niewiele mają wspólnego (...)




bot