Gruźlica: postęp jest, ale co dalej?

"Służba Zdrowia"

Gruźlica stanowi jeden z najważniejszych problemów zdrowotnych na świecie. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2012 r. zachorowało na nią 8,6 mln ludzi, a 1,3 mln zmarło, przy czym 320 tys. zgonów odnotowano wśród nosicieli wirusa HIV. Jak wygląda kontrola zachorowań na gruźlicę w Polsce?

Postęp, który dokonał się w tej dziedzinie w naszym kraju na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat, jest imponujący. W czasie II wojny światowej, oraz tuż po niej, Polska borykała się z gruźlicą na skalę niespotykaną w innych krajach Europy. W okupowanej Warszawie śmiertelność z powodu gruźlicy wzrosła ze 155 do 500/100 tys. mieszkańców. Zniszczenia wojenne ułatwiły rozprzestrzenianie się tej groźnej choroby. Mało kto pamięta dziś, że jednym z pierwszych zadań utworzonej w 1946 r. Światowej Organizacji Zdrowia było wdrożenie programu przeciwgruźliczych szczepień dzieci w Polsce. Gruźlica nie poddawała się jednak łatwo. Jeszcze w 1957 r. zapadalność w Polsce nadal wynosiła 290/100 tys. mieszkańców. W kolejnych dekadach, zarówno w Polsce, jak i całej wschodniej Europie, liczba zachorowań weszła w fazę generalnego, długoterminowego spadku. Niemniej jednak, jeszcze w latach 60. było u nas znacznie więcej zachorowań niż w państwach bałtyckich, Rumunii i Bułgarii.

W latach 90. ubiegłego wieku te proporcje się odwróciły. W Rumunii i Bułgarii upadkowi komunizmu towarzyszyło załamanie publicznej służby zdrowia, pojawiła się nowa fala zachorowań na gruźlicę. Nie miało to miejsca w Polsce. Wręcz przeciwnie, po krótkim okresie stagnacji, zapadalność zaczęła ponownie spadać. Obecnie (dane z 2013 r.) statystyczna zapadalność na gruźlicę w Polsce wynosi 22/100 tys. mieszkańców – jest więc porównywalna do wskaźników notowanych w krajach rozwiniętych, takich jak Portugalia (26/100 tys.) czy Japonia (18/100 tys.). Wciąż jest jednak znacznie wyższa niż średnia w Unii Europejskiej (12,7/100 tys.). Niepokoić może też fakt, że od 2008 r. utrzymuje się na tym samym poziomie, podczas gdy w całej Europie, także Wschodniej, odnotowywany jest stały spadek. Ponadto, między 2007 a 2012 r. efektywność leczenia gruźlicy w Polsce spadła z 77 proc. do 60 procent.

Obecnie, inaczej niż w przeszłości, ryzyko zachorowania na gruźlicę wzrasta wraz z wiekiem. Wśród osób powyżej 45. roku życia notuje się 33 przypadki na 100 tys., u dorosłych pomiędzy 20. a 44. rokiem życia – 14/100 tys., natomiast wśród nastolatków i dzieci – zaledwie 3/100 tys. Świadczy to pośrednio o skutecznej kontroli nad gruźlicą. Występujące dzisiaj przypadki są bowiem częściej wynikiem uaktywniającej się utajonej infekcji, nabytej w czasach, gdy gruźlica była bardziej rozpowszechniona w polskiej populacji.

Polska może się też pochwalić niskim odsetkiem gruźlicy lekoopornej (multi-drug-resistant tuberculosis – MDR-TB). Wynosi on u nas 0,9 proc. Warto przy tym zwrócić uwagę, że za naszą wschodnią granicą leż? pa?stwa ą państwa o bardzo wysokim odsetku MDR-TB. Na Białorusi jest on najwyższy na świecie (aż 35 proc.).

W przeszłości gruźlica stanowiła problem ogółu populacji. Dziś, choć potencjalnie może dotknąć każdego, choroba dotyka głównie osoby z grup społecznego i ekonomicznego marginesu, a zwłaszcza bezdomnych, bezrobotnych czy nadużywających alkoholu. W 1992 r. jedynie 8,5 proc. chorych stanowili bezrobotni, czyli znacznie mniej niż ogólny odsetek tych osób w całym kraju (12 proc.). W 2012 r. wśród tych, u których rozwinęła się choroba, było już 43 proc. bezrobotnych, podczas gdy w skali kraju było to jedynie 10 proc. Najgorzej jest jednak wśród bezdomnych. Wg niektórych rodzimych badań, ryzyko zachorowania na gruźlicę jest u nich aż kilkaset razy wyższe niż u reszty populacji. W tych szczególnych grupach walka z gruźlicą stanowi podwójne wyzwanie: z jednej strony trudniejsza jest sama identyfikacja zarażonych, z drugiej – zdiagnozowani niechętnie poddają się leczeniu.

Niepokoić może też fakt, że polscy pacjenci z gruźlicą nie są standardowo poddawani testom na obecność HIV. Mimo iż liczba nosicieli wirusa HIV w Polsce jest stosunkowo niska, powinniśmy wiedzieć, jak wygląda sytuacja wśród chorych na gruźlicę (na świecie odsetek nosicieli HIV wśród osób z gruźlicą wynosi bowiem aż 13 proc.). Choć ogólna kontrola zachorowań na gruźlicę w Polsce stoi na dobrym poziomie, konieczne jest zwiększenie stopnia dotarcia ze skuteczną pomocą do trudno dostępnych, narażonych na zarażenie lub już zarażonych grup.

Oprac. na podst.:
1. „Tuberculosis control in Poland: The need to build on historical progress”, The Economist Intelligence Unit, 2015.
2. „Global tuberculosis report 2013”, World Health Organization.

Najpopularniejsze artykuły

W jakich specjalizacjach brakuje lekarzy? Do jakiego lekarza najtrudniej się dostać?

Problem z dostaniem się do lekarza to dla pacjentów codzienność. Największe kolejki notuje się do specjalistów przyjmujących w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, ale w wielu województwach również na prywatne wizyty trzeba czekać kilka tygodni. Sprawdź, jakich specjalizacji poszukują pracodawcy!

Ból pleców przy pracy siedzącej – jak mu zapobiegać?

Jeszcze kilka lat temu ból pleców kojarzył się głównie z pracą fizyczną. Dziś coraz częściej dotyczy osób, które przez większość dnia siedzą przy komputerze. Home office i wielogodzinna praca biurowa sprawiły, że problemy z kręgosłupem zaczęły pojawiać się także u osób młodych, które wcześniej nie miały podobnych dolegliwości.

Suplementacja na diecie ketogenicznej — czego potrzebuje organizm i jak uzupełniać niedobory

Dieta ketogeniczna, znana również jako dieta keto, to sposób żywienia charakteryzujący się bardzo niskim spożyciem węglowodanów (zazwyczaj poniżej 50 gramów dziennie), umiarkowaną ilością białka i wysoką zawartością zdrowych tłuszczów. Taka proporcja makroskładników zmusza organizm do zmiany głównego źródła energii z glukozy na ketony – związki powstające z rozkładu tłuszczów w wątrobie. Stan metaboliczny, w którym ciała ketonowe stają się podstawowym paliwem dla komórek, nazywamy ketozą. Z medycznego punktu widzenia dieta niskowęglowodanowa może wspierać redukcję masy ciała, poprawę kontroli glikemii u osób z insulinoopornością oraz korzystnie wpływać na profil lipidowy krwi, choć wymaga świadomego planowania, aby uniknąć niedoborów składników odżywczych.

Super Indukcyjna Stymulacja (SIS) – nowoczesna metoda w fizjoterapii neurologicznej i ortopedycznej

Współczesna fizjoterapia dysponuje coraz szerszym wachlarzem metod terapeutycznych, które pozwalają skuteczniej i szybciej osiągać cele rehabilitacyjne. Jedną z technologii, która w ostatnich latach zyskuje na znaczeniu w leczeniu schorzeń układu mięśniowo-szkieletowego oraz neurologicznych, jest Super Indukcyjna Stymulacja, w skrócie SIS. Ta nieinwazyjna metoda wykorzystuje wysokoenergetyczne pole elektromagnetyczne do głębokiej stymulacji tkanek, oferując alternatywę dla tradycyjnych form elektroterapii i kinezyterapii.

Na czym polega świadoma pielęgnacja twarzy?

Świadoma pielęgnacja twarzy to trend, który wykracza poza zwykłe stosowanie kosmetyków. To przede wszystkim umiejętność słuchania swojej skóry, rozumienia jej aktualnych potrzeb i podejmowania decyzji pielęgnacyjnych opartych na wiedzy o składnikach aktywnych. Na czym polega świadoma pielęgnacja twarzy? Na zastąpieniu przypadkowych zakupów celowanym działaniem, minimalizacji ryzyka podrażnień i maksymalizacji efektywności.

Polisa jako element wsparcia finansowego – jak zadbać standard życia najbliższych?

Materiał marketingowy: W dynamicznie zmieniającym się świecie poczucie stabilizacji staje się jedną z najcenniejszych wartości. Ubezpieczenie na życie może pomóc złagodzić finansowe skutki trudnych sytuacji i wesprzeć bliskich w razie zdarzeń losowych.

Lecytyna sojowa – wszechstronne właściwości i zastosowanie w zdrowiu

Lecytyna sojowa to substancja o szerokim spektrum działania, która od lat znajduje zastosowanie zarówno w medycynie, jak i przemyśle spożywczym. Ten niezwykły związek należący do grupy fosfolipidów pełni kluczową rolę w funkcjonowaniu organizmu, będąc podstawowym budulcem błon komórkowych.

Choroby wirusowe u dzieci – jakie powinieneś znać?

Wirusowe choroby wieku dziecięcego to jedne z najczęstszych powodów wizyt u pediatry. Choć wiele z nich przebiega łagodnie, niektóre mogą prowadzić do groźnych powikłań, zwłaszcza u dzieci z obniżoną odpornością. Dzięki szczepieniom część z powszechnie występujących schorzeń udało się niemal całkowicie wyeliminować, jednak nie oznacza to, że nie stanowią one zagrożenia dla zdrowia najmłodszych. Warto więc znać ich objawy, aby móc odpowiednio zareagować w przypadku zakażenia.

Leki, patenty i przymusowe licencje

W nowych przepisach przygotowanych przez Komisję Europejską zaproponowano wydłużenie monopolu lekom, które odpowiedzą na najpilniejsze potrzeby zdrowotne. Ma to zachęcić firmy farmaceutyczne do ich produkcji. Jednocześnie Komisja proponuje wprowadzenie przymusowego udzielenia licencji innej firmie na produkcję chronionego leku, jeśli posiadacz patentu nie będzie w stanie dostarczyć go w odpowiedniej ilości w sytuacjach kryzysowych.

Wrzody żołądka – objawy i przyczyny. Jakie badania wykonać?

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy (potocznie określana również mianem wrzodów żołądka) jest kojarzona przede wszystkim ze stresem – przy czym tak naprawdę ma on niewielkie znaczenie w procesie powstawania tego schorzenia. Jak rozpoznać wrzody żołądka? Gdzie boli brzuch w przebiegu choroby wrzodowej i z jakimi objawami należy zgłosić się do lekarza?

Najlepsze systemy opieki zdrowotnej na świecie

W jednych rankingach wygrywają europejskie systemy, w innych – zwłaszcza efektywności – dalekowschodnie tygrysy azjatyckie. Większość z tych najlepszych łączy współpłacenie za usługi przez pacjenta, zazwyczaj 30% kosztów. Opisujemy liderów. Polska zajmuje bardzo odległe miejsca w rankingach.

Rozwój zawodowy fizjoterapeuty – nowe specjalizacje w Polsce

Jeśli jesteś fizjoterapeutą i zastanawiasz się nad dalszym rozwojem kariery, masz naprawdę świetny moment na podjęcie decyzji. Polski rynek zdrowia dynamicznie się zmienia, a pacjenci coraz częściej szukają specjalistów z konkretnymi kompetencjami. To oznacza mnóstwo możliwości dla tych, którzy chcą się wyróżnić.

Czy szczoteczka soniczna jest dobra dla osób z aparatem ortodontycznym?

Szczoteczka soniczna to zaawansowane narzędzie do codziennej higieny jamy ustnej, które cieszy się rosnącą popularnością. Jest szczególnie ceniona za swoją skuteczność w usuwaniu płytki nazębnej oraz delikatne, ale efektywne działanie. Ale czy szczoteczka soniczna jest odpowiednia dla osób noszących aparat ortodontyczny? W tym artykule przyjrzymy się zaletom, które sprawiają, że szczoteczka soniczna jest doskonałym wyborem dla osób z aparatem ortodontycznym, oraz podpowiemy, jak prawidłowo jej używać.