spis treści wydania
archiwum 2001

Popularne artykuły:


Zapalenia uszu – klasyfikacja, diagnostyka, leczenie

Zasady postępowania i leczenia udarów mózgu

Borelioza - choroba przenoszona przez kleszcze

Kiedy podejrzewać guz nerwu VIII?

Choroby owłosionej skóry głowy

Leczenie choroby Parkinsona

Zmiany skórne po kontakcie z roślinami

Łagodne choroby piersi

Hiperprolaktynemia w praktyce lekarskiej

Czy dieta optymalna jest szkodliwa?

Leczenie raka piersi

Schorzenia skóry przebiegające z nadwrażliwością na światło słoneczne

Leki rozszerzające oskrzela

Zapalenie żołądka

Zapalenie gardła u dzieci

Hormonalna terapia zastępcza u kobiet po menopauzie

Skórne odczyny polekowe

Choroby śródmiąższowe płuc

Jak rozmawiać z chorym umierającym

Angina i jej powikłania

Kleszczowe zapalenie mózgu

Chelatacja – kontrowersje i spory

Zapalenia spojówek

Trądzik pospolity (acne vulgaris)

Zmarł prof. Jacek Puchała

Ostre zapalenie zatok u dzieci

Nagłe schorzenia narządu wzroku - wskazówki dla lekarza pierwszego kontaktu

Łóżkowe wskaźniki

Pies i kot a pasożytnicze choroby odzwierzęce

Ciała obce w laryngologii - istotny problem w praktyce ambulatoryjnej i klinicznej

Ocena częstości występowania zmian w piersiach

Padaczka w praktyce lekarza rodzinnego

Wazektomia – wątpliwości medyczne, etyczne i prawne

Podstawy kliniczne balneologii i medycyny fizykalnej

Leczenie osób uzależnionych od środków odurzających: wykaz ośrodków (stan z grudnia 2000 r.)

Metody odzwyczajania od palenia tytoniu

Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego

Rehabilitacja po udarze mózgu

Czynniki ryzyka wystąpienia udaru mózgu

Wybrane modele opieki geriatrycznej na świecie

Zakażenia drożdżakowe skóry i błon śluzowych

Alergia atopowa - epidemia XX wieku?

Jak wyleczyć chorobę sierocą

Miłość w białym fartuchu

Infekcje u ciężarnych kobiet

Pępowinowy marketing

Rak trzustki

Elektrokardiogram spoczynkowy - czy nadal przydatny?

Popromienne zapalenie jelit

Przewlekła obturacyjna choroba płuc




comments powered by Disqus

„SZ” nr 55-58 z 19 lipca 2001 r.


Trądzik pospolity (acne vulgaris)

Ryszard Żaba


Bądź na bieżąco: medexpress.pl.

Trądzik pospolity należy do jednej z najczęściej spotykanych chorób skóry, dotyka bowiem wg niektórych danych aż 15% populacji. W okresie dojrzewania występuje w różnych odmianach klinicznych u większości młodzieży, a 10% pacjentów wykazuje aktywne objawy choroby jeszcze między 30. a 40. rokiem życia. Sporadycznie trądzik dotyczyć może również osób w innym wieku.



U dziewcząt szczyt zachorowań przypada między 14. a 17. r.ż., natomiast u chłopców pomiędzy 16. a 19. r.ż. U większości (80%) chorych zmiany ustępują w 22.-23. r.ż. Ocenia się, że u 85% pacjentów z trądzikiem występuje łagodna postać choroby, a u 15% - ciężka. Wcześniejsze wystąpienie trądziku wiąże się zwykle z cięższym i przewlekłym przebiegiem oraz gorszą odpowiedzią na leczenie. Obie płcie są w równym stopniu predysponowane do wystąpienia trądziku, cięższe postacie występują jednak częściej u mężczyzn. Wynika to z uwarunkowań genetycznych i hormonalnych.

Etiologia trądziku jest złożona, związana z wieloma czynnikami przyczynowymi, takimi jak: łojotok (fot. 1), zaburzenia rogowacenia naskórka przy ujściu mieszka włosowego, aktywność hormonów płciowych, zakażenia bakteryjne. Nadmierne wydzielanie oraz zmieniony skład łoju grają istotną rolę w powstawaniu wykwitów trądzikowych. Za przyczynę zaczopowania gruczołów łojowych i powstania odczynu zapalnego uważano wolne kwasy tłuszczowe powstające na drodze hydrolizy trójglicerydów zawartych w łoju pod wpływem lipaz uwalnianych z Propionibacterium acnes.


Fot. 1.Trądzik pospolity (acne vulgaris). Widoczne znaczne nasilenie łojotoku, grudki, zaskórniki na podłożu zapalnie zmienionej skóry twarzy.

Kwas linolowy - jeden ze składników łoju - warunkuje prawidłowy rozwój i przyleganie korneocytów w przewodach gruczołów łojowych. U osób z trądzikiem znamienne jest zmniejszenie względnej zawartości kwasu linolowego w łoju. Prowadzi to do nieprawidłowej keratynizacji przewodów wyprowadzających gruczołów łojowych oraz nadmiernego rogowacenia ujść mieszków. W efekcie ewakuacja łoju z gruczołów staje się coraz bardziej utrudniona, a przewody gruczołów poszerzone. Powyższe procesy prowadzą do powstania mikrozaskórników (microcomedones) - wykwitów pierwotnych w rozwoju zmian trądzikowych. W miarę poszerzania się przewodów wyprowadzających gruczołów łojowych powstają zaskórniki zamknięte. W dalszym etapie, wraz z rozszerzaniem ujść przewodów wyprowadzających i utlenianiem tłuszczów zawartych w łoju, pojawiają się zaskórniki otwarte.

Bakterie z rodzaju Propionibacterium mogą zapoczątkowywać procesy zapalne w trądziku. Za związkiem bakterii P. acnes z rozwojem zmian trądzikowych świadczy korelacja ich liczebności ze skutecznością antybiotykoterapii oraz związek pomiędzy nasileniem procesu zapalnego a mianem przeciwciał przeciw P. acnes. Bakterie te biorą udział w aktywacji dopełniacza, a uwalniając czynniki chemotaktyczne, zapoczątkowują całą kaskadę reakcji. Niskocząsteczkowe czynniki chemotaktyczne wywołują migrację leukocytów wielojądrzastych (PMN) w okolice gruczołów łojowych. PMN fagocytują P. acnes i uwalniają enzymy hydrolityczne (lipazy, proteazy, hialuronidazy), które przyczyniają się do niszczenia ścian gruczołów łojowych. W efekcie treść zaskórników wydostaje się do tkanek otaczających, wywołując reakcję na ciało obce i nasilając proces zapalny. Nasilenie procesu zapalnego jest proporcjonalne do miana przeciwciał. Wykazano również, że indukcja hydrolaz lizosomalnych przez P. acnes jest zależna od przeciwciał przeciw P. acnes.

W etiopatogenezie trądziku istotny wydaje się nie tylko poziom androgenów w surowicy czy tkance docelowej, ale również osobniczo zróżnicowana odpowiedź mieszków włosowych oraz gruczołów łojowych na ich działanie. Androgeny, których zwiększona aktywność przypada na okres pokwitania, co zbiega się z czasem pojawienia się pierwszych wykwitów trądzikowych, stymulują zarówno rozrost gruczołów łojowych, jak i produkcję łoju - procesy odgrywające kluczową rolę w rozwoju choroby. Warto podkreślić, że u eunuchów trądzik nie występuje. Za udziałem androgenów w powstawaniu zmian chorobowych przemawia także obecność receptorów dla 5-a-dihydrotestosteron (DHT), który powstaje z testosteronu pod wpływem 5-a-reduktazy DHT, w skórze, mieszkach włosowych, gruczołach łojowych, oraz produkcja DHT w obrębie tzw. łojotokowych partii skóry. Kolejnym dowodem jest nadmierna ekspresja 5-a-reduktazy (izoenzymu typu 1) w obrębie gruczołów łojowych zlokalizowanych w okolicach predysponowanych do rozwoju trądziku.

Do tej pory nie udało się wyjaśnić udziału czynników genetycznych w patogenezie trądziku. Przypuszcza się, że nadmierne wydzielanie łoju i rogowacenie ujść mieszków włosowych mogą być cechami dziedziczonymi w sposób autosomalny dominujący z różną penetracją genu. Jeżeli oboje rodzice chorowali na trądzik, to prawdopodobieństwo, że ich dziecko również zachoruje, wynosi powyżej 50%.

Na pogorszenie obrazu klinicznego trądziku może wpływać szereg czynników. Stres wydaje się znaczącym, aczkolwiek nie do końca poznanym czynnikiem zaostrzającym przebieg choroby. Jego wpływ jest prawdopodobnie związany z wyrzutem steroidów nadnerczowych, które oddziałują na czynność gruczołów łojowych. Zaostrzenia zmian trądzikowych obserwuje się tylko u części chorych, wyłącznie po pewnych produktach (czekolada, kakao, marynaty, przyprawy). Niektóre leki (kortykosteroidy, lit, fenytoina, izoniazyd, oleje mineralne, dziegcie) oraz kosmetyki mogą wywoływać objawy podobne do spotykanych w trądziku. Nasilenie łojotoku i trądziku następuje pod wpływem nikotyny. Z kolei umiarkowane kąpiele słoneczne u większości chorych wydają się korzystne.

Wykwity trądzikowe podzielić można na niezapalne (zaskórniki otwarte i zamknięte) oraz zapalne (grudki, krosty, guzy, cysty i torbiele ropne). W zależności od tego, który rodzaj wykwitów dominuje, wyróżnić można odmiany kliniczne trądziku, takie jak:

- trądzik zaskórnikowy (acne comedonica) - z licznymi zaskórnikami otwartymi i zamkniętymi (fot. 2),


Fot. 2. Trądzik zaskórnikowy (acne comedonica). Na skórze pleców widoczne bardzo liczne zaskórniki i pojedyncze, drobne wykwity grudkowo-krostkowe

- trądzik grudkowo-krostkowy (acne papulopustulosa) - obok zaskórników występują również grudki i krosty (fot. 3 i 4),


Fot. 3. Trądzik grudkowo-krostkowy (acne papulopustulosa). Widoczne grudki, krosty, pojedyncze zaskórniki.


Fot. 4. Trądzik grudkowo-krostkowy (acne papulopustulosa). Na skórze twarzy widoczne wykwity krostkowe i zaskórniki na podłożu zmian rumieniowych.

- trądzik guzkowo-cystowy (acne nodulo-cystica, acne conglobata, acne phlegmonosa) z licznymi głębokimi zapalnymi guzami i guzkami wypełnionymi treścią ropną lub ropno-krwistą, z różną tendencją do bliznowacenia (fot. 5 i 6),


Fot. 5. Trądzik guzkowo-cystowy (acne nodulocystica). Widoczne liczne, skupiające się nacieki zapalne z cystami ropnymi oraz zamkniętymi zaskórnikami.


Fot. 6. Trądzik bliznowcowy (acne keloidea). Widoczne liczne przerosłe blizny i bliznowce będące zejściem wykwitów trądzika ropowiczego.

- trądzik piorunujący (acne fulminans) - dla którego, oprócz wykwitów trądzikowych z dużą tendencją do rozpadu, charakterystyczne są objawy ogólne: wysoka gorączka, spadek masy ciała, a także dolegliwości bólowe ze strony układu mięśniowo-stawowego oraz odchylenia w badaniach laboratoryjnych: leukocytoza, przyspieszone OB, hipergammaglobulinemia, obecność krążących kompleksów immunologicznych i w bad. RTG - ogniska osteolityczne w kościach (fot. 7).


Fot. 7. Trądzik o ostrym przebiegu z objawami ogólnymi (acne fulminans). Oprócz widocznych zaskórników i krost widoczne są dość liczne nacieki zapalne z odczynem krwotocznym. U chorego wystąpiły również objawy ogólne w postaci gorączki, bólów stawowych, przyspieszonego OB, leukocytozy.


Do szczególnych postaci trądziku zaliczamy: niemowlęcy, z samouszkodzenia, zapalny z obrzękiem twarzy, polekowy, kosmetyczny. Trądzik niemowlęcy powstaje głównie w wyniku stymulacji hormonalnej gruczołów łojowych przez androgeny dziecięce i matczyne, niekiedy zaś wywołany jest przez oleje mineralne stosowane przy pielęgnacji dzieci. Acne excoriatica wywołany jest wyciskaniem i zdrapywaniem wykwitów trądzikowych i występuje głównie u młodych dziewcząt (fot. 8).


Fot. 8. Trądzik z zadrapania (acne excoriatica). Widoczne przeczosy, nadżerki i przebarwienia powstające wskutek uporczywego zdrapywania minimalnych zmian trądzikowych na twarzy.

Trądzik zapalny jest prawdopodobnie wynikiem przewlekłego stanu zapalnego skóry o charakterze cellulitis.

Trądzik polekowy może powstać w wyniku stosowania leków, takich jak ACTH, androgeny, hormonalne leki antykoncepcyjne, leki przeciwpadaczkowe, tuberkulostatyki, brom, jod, sole litu, barbiturany, tetracyklina, cyklosporyna A, witaminy B1, B6, B12 i przede wszystkim kortykosteroidy. Trądzik kosmetyczny jest związany ze stosowaniem kosmetyków z lanoliną, wazeliną, olejami roślinnymi itp.

Wykwity trądzikowe są zlokalizowane najczęściej na twarzy (nos, czoło, broda, policzki), plecach (kark, okolica międzyłopatkowa) oraz górnej części klatki piersiowej.

W badaniu histopatologicznym widoczne jest zaczopowanie masami rogowo-łojowymi ujść mieszków włosowych, a w skórze właściwej nacieki zapalne wokół mieszków, złożone z limfocytów i histiocytów, niekiedy z neutrofilów.

Postawienie rozpoznania nie sprawia zwykle żadnych problemów. W różnicowaniu trądziku pospolitego należy uwzględnić trądzik różowaty, łojotokowe zapalenie skóry, okołoustne zapalenia skóry, zapalenie mieszków włosowych (gram-negative folliculitis), potówki, brodawki płaskie, gruczolak łojowy, gruczolak potowy, tuberkulid guzkowo-zgorzelinowy, lupoid (toczeń) prosówkowy rozsiany twarzy, sarkoidozę grudkową lub drobnogrudkową, osutki trądzikopodobne w kile wtórnej.

Wybór metody leczenia zależy od postaci trądziku. Łagodne postacie wymagają jedynie leczenia miejscowego, w ciężkich stosuje się leczenie skojarzone - zewnętrzne i ogólne. W leczeniu ogólnym stosuje się antybiotyki, izotretinoinę oraz witaminy o działaniu przeciwłojotokowym.

Celem leczenia trądziku jest:
- zapobieganie nadmiernemu rogowaceniu przymieszkowemu,
- zahamowanie rozwoju Propionibacterium acnes,
- zmniejszenie łojotoku.

Dobrze jest poinformować chorego o tym, że leczenie jest procesem długotrwałym, a w umiarkowanej postaci trądziku może trwać nawet 4-6 lat. Przy pierwszej wizycie powinno się wręczyć choremu lub rodzinie broszurę czy ulotkę z podstawowymi informacjami o chorobie i sposobach leczenia. Chorzy z trądzikiem łatwiej popadają w depresję i mają często obniżoną samoocenę. Objawy te występują wg niektórych badań u ponad 60% chorych. Stwarza to problemy w szkole, w pracy, nawiązywaniu kontaktów interpersonalnych.

Preparaty do stosowania miejscowego mogą być stosowane w formie monoterapii w łagodnym, średnio nasilonym trądziku lub też być kojarzone. Wskazane jest łączenie nadtlenku benzoilu lub tretynoiny z antybiotykami. Przy współistnieniu zmian typu dermatitis seborrhoica kojarzyć można nadtlenek benzoilu z mikonazolem. Nie zaleca się łącznego stosowania nadtlenku benzoilu i tretynoiny. Niewskazane jest również kojarzenie kwasu azelainowego z innymi preparatami miejscowymi, ze względu na jego wielokierunkowy mechanizm działania.

(...)
Druga połowa artykułu dostępna jest bezpłatnie po zalogowaniu. Jeśli nie masz jeszcze konta - zarejestruj się. Rejestracja jest łatwa, szybka i nie wiąże się z żadnymi opłatami.




wersja mobilna
wersja mobilna

Medexpress.pl - pierwsze medium branży ochrony zdrowia
 

Logowanie


Zaloguj się!

zapamiętaj mnie:
Nie masz konta? Zarejestruj się!


Wygodna wyszukiwarka leków refundowanych
(z uwzględnieniem wskazań off-label objętych refundacją)


widget @ surfing-waves.com